side.png, 340B

Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

 

II Jeśli kto rządzi 為政第二 2.1 子曰:「為政以德,譬如北辰,居其所而眾星共 之。」 KONFUCJUSZ Jeśli kto rządzi, to cnoty mu trzeba, By był jak gwiazda polarna u Nieba: Co nieruchomo w swoim miejscu stoi, A wokół niej się gwiazd gromada roi. 2.2 子曰:「詩三百,一言以蔽之,曰『思無邪』。」 KONFUCJUSZ Jest w Księdze pieśni, rzecz to oczywista, Krótkich i długich wierszy różnych trzysta, A jedno zdanie morał z nich pomieści: „Złych nie miej myśli” – oto sens ich treści. 2.3 子曰:「道之以政,齊之以刑,民免而無恥; 道之以德,齊之以禮,有恥且格。」 KONFUCJUSZ Kiedy rządzący stosują rozkazy, A krnąbrnym tęgie wymierzają razy, Lud robi wszystko, by uniknąć kary, Lecz wstyd mu obcy – trudno nie dać wiary. Gdy władca cnotę wdraża od początku, A kurtuazją pilnuje porządku, To lud wstyd pozna i zażenowanie. Styl życia ludu właściwy się stanie. 2.4 子曰:「吾十有五而志于學,三十而立, 四十而不惑,五十而知天命,六十而耳順, 七十而從心所欲,不踰矩。」 KONFUCJUSZ Ja kiedy tylko lat piętnaście miałem, To do nauki się wziąłem z zapałem. Gdy rok trzydziesty zawitał w me progi, O własnych siłach stanąłem na nogi. A kiedy wiosen mi było czterdzieści, Pewny już byłem i formy, i treści. Pięćdziesiąt lat i znam dekrety Nieba, Sześćdziesiąt lat i wiem już czego trzeba. Lat siedemdziesiąt gdym dostał od losu, Szedłem już drogą mego serca głosu. Dziś mogę robić, na co mam ochotę; Bo już nie zbłądzę, gdyż posiadłem cnotę. 2.5 孟懿子問孝。子曰:「無違。」樊遲御, 子告之曰:「孟孫問孝於我,我對曰『無違』。」 樊遲曰:「何謂也?」子曰:「生事之以禮; 死葬之以禮,祭之以禮。」 (MENG YI pyta o miłość synowską.) KONFUCJUSZ Bądź im posłuszny. (Do FAN XU, który powozi.) Zadał mi pytanie Meng Yi, chcąc, żebym odpowiedział na nie: „Jak kochać ojca i matkę wypada?” „Bądź im posłuszny” – była moja rada. FAN XU Czyli jak? KONFUCJUSZ W zgodzie z obyczajem dziecię Służy rodzicom, póki są na świecie. Kiedy odejdą, szykuje im trumnę, I przed ołtarzem pamięć ich czci dumne. 2.6 孟武伯問孝。子曰:「父母唯其疾之憂。」 KONFUCJUSZ (po tym jak HRABIA MENG WU spytał o miłość synowską.) Niech tylko w tę się rodzic martwi porę, Gdy dziecko jego w łóżku leży chore. 2.7 子游問孝。子曰:「今之孝者,是謂能養。 至於犬馬,皆能有養;不敬,何以別乎?」 (YAN YAN pyta o miłość synowską.) KONFUCJUSZ Dziś starczy, by co do ust włożyć mieli, A mówią, że syn kocha rodzicieli. Kiedy on przecież swoje psy i konie Tak samo karmi, dba tak samo o nie. Czcią i szacunkiem nie darzy rodzica. Czy jest więc jakaś widoczna różnica? 2.8 子夏問孝。子曰:「色難。有事弟子服其勞, 有酒食先生饌,曾是以為孝乎?」 (BU SHANG pyta o miłość synowską.) KONFUCJUSZ Rzecz najtrudniejsza to uśmiech na twarzy. Kiedy się coś do zrobienia przydarzy, Najmłodszy z synów zakasa rękawy. Kiedy na stole postawią potrawy, Starsi wpierw jedzą, a on czeka niemy. Czy to miłością synowską nazwiemy? 2.9 子曰:「吾與回言終日,不違如愚。退而省其私, 亦足以發。回也,不愚。」 KONFUCJUSZ Raz rozmawiałem z Yan Hui’em dzień cały. Ten się nie spierał, niczym ogłupiały. Gdy jednak odszedł, pomyślałem sobie, Że rekonesans jemu mały zrobię. I wtedy to się właśnie okazało, Że sam ma własnych przemyśleń nie mało, A na dodatek w czyn obraca słowa. Yan Hui nie głupi, Yan Hui tęga głowa. 2.10 子曰:「視其所以,觀其所由,察其所安。 人焉廋哉?人焉廋哉?」 KONFUCJUSZ Zobacz, co robi, jakie ma pobudki; Sprawdź, czym wycisza rozterki i smutki. Gdy informacja pełna i gotowa, Żaden się człowiek przed tobą nie schowa. 2.11 子曰:「溫故而知新,可以為師矣。」 KONFUCJUSZ Dawnym i nowym umiesz sprawom sprostać – Nauczycielem możesz wtedy zostać. 2.12 子曰:「君子不器。」 KONFUCJUSZ Nie jest narzędziem człek prawy. On, panie, Więcej niż jedno ma zastosowanie. 2.13 子貢問君子。子曰:「先行其言,而後從之。」 (DUANMU CI pyta, kim jest człek prawy.) KONFUCJUSZ Zanim coś powie, to najpierw wykona. Mówi dopiero, gdy sprawa skończona. 2.14 子曰:「君子周而不比,小人比而不周。」 KONFUCJUSZ Człek prawy łączy i stroni od bitwy. Człek marny dzieli i skłonny do sitwy. 2.15 子曰:「學而不思則罔,思而不學則殆。」 KONFUCJUSZ Gdy się bezmyślnie uczysz – to komedia. Gdy zaś bezwiednie myślisz – to tragedia. 2.16 子曰:「攻乎異端,斯害也已!」 KONFUCJUSZ Kto się z myślami odmiennymi brata, Czeka go wkrótce niechybna zatrata. 2.17 子曰:「由!誨女知之乎?知之為知之, 不知為不知,是知也。」 KONFUCJUSZ Oto jest mądrość: Jak wiesz to wiesz, ale, Zhong You, jak nie wiesz, wtedy nie wiesz wcale. 2.18 子張學干祿。子曰:「多聞闕疑,慎言其餘, 則寡尤;多見闕殆,慎行其餘,則寡悔。言寡尤, 行寡悔,祿在其中矣。」 KONFUCJUSZ (do ZHUANSUN SHI’ego, który uczy się na urzędnika.) Wsłuchuj się w słowa, odrzucaj niejasne, Resztę ostrożnie powtórz jako własne. A wtedy, wierz mi, drogi przyjacielu, Że błędów w pracy nie popełnisz wielu. Wpatruj się w czyny, odrzucaj te zgubne, Z wolna powtarzaj poczynania chlubne. Wtedy nie będziesz żałował niczego. Tak się urzędy sprawuje kolego. 2.19 哀公問曰:「何為則民服?」孔子對曰:「舉 直錯諸枉,則民服;舉枉錯諸直,則民不服。」 GONGSUN JIANG Czy jest metoda, czy też trzeba cudu, By móc się cieszyć posłuszeństwem ludu? KONFUCJUSZ Promuj uczciwych, pozbywaj się drani, A ludzie będą korni i oddani. Promuj łajdaków, uczciwych karć wszędzie, A lud ci nigdy posłuszny nie będzie. 2.20 季康子問:「使民敬、忠以勸,如之何?」子 曰:「臨之以莊則敬,孝慈則忠,舉善而教不能, 則勸。」 JI KANG Jak sprawić, aby lud był – wszystkie stany – Pokorny, wierny i zmotywowany? KONFUCJUSZ Pokaż majestat, groźnym spojrzyj okiem, A lud pokorny miał będziesz pod bokiem. Bądź mu jak ojciec, jak syn kochający, A będzie lud ci w wierności gorący. Kto bystry – promuj; przyuczaj, kto tępy. Zmotywowanych miał będziesz zastępy. 2.21 或謂孔子曰:「子奚不為政?」子曰:「《書》 云孝乎:『惟孝友于兄弟,施於有政。』是亦為政, 奚其為為政?」 KTOŚ (pyta KONFUCJUSZA.) Chciałbym to wiedzieć, czemu nie myślicie Się w polityczne angażować życie? KONFUCJUSZ W Księdze historii takie znajdziesz słowa, Które ci teraz powtórzę od nowa: „Miłość braterska oddana i prawa To w rzeczy samej polityczna sprawa.” Tak więc rozumiesz teraz znakomicie, Że jest i inne polityczne życie. 2.22 子曰:「人而無信,不知其可也。大車無輗, 小車無軏,其何以行之哉?」 KONFUCJUSZ Strach jest zaufać, więc co zrobić można, Z osobą, której reputacja zdrożna? Jeśli wóz mamy, ale wóz bez osi, To jak nim jeździć? – aż się spytać prosi. 2.23 子張問:「十世可知也?」子曰:「殷因於夏 禮,所損益,可知也;周因於殷禮,所損益,可知 也;其或繼周者,雖百世可知也。」 ZHUANSUN SHI Jedna dynastia za drugą się zmienia. Jak tu dziesięciu poznać wydarzenia? KONFUCJUSZ Od Xia przejęli zwyczaje Yinowie. Co w nich zmienili, każdy wszak odpowie. Zhou zaś od Yinów przejęli zwyczaje. Co w nich zmienili, dziś jasnym się staje. Jeśli następcy iść będą tym torem, Los wszystkich stoi przed nami otworem. 2.24 子曰:「非其鬼而祭之,諂也。見義不為,無 勇也。」 KONFUCJUSZ Kto obce duchy adorować raczy, Chce wdać się w łaski możnych i bogaczy. Kto zna powinność, a palcem nie ruszy, Znać, że jest tchórzem strwożonym po uszy.

 

bar.png, 541B

Pozostałe rozdziały

I Uczę się pilnie 學而第一
II Jeśli kto rządzi 為政第二
III Kto osiem rzędów 八佾第三
IV Tam gdzie życzliwi 里仁第四
V Gongye Chang 公冶長第五
VI Ran Yong 雍也第六
VII Ja opisuję 述而第七
VIII Taibo 泰伯
IX Konfucjusz rzadko 子罕第九
X W rodzinnej wiosce 鄉黨第十
XI Kiedyś z początku 先進第十一
XII Yan Hui 顏淵第十二
XIII Zhong You 子路第十三
XIV Yuan Xian pyta 憲問第十四
XV Książę Ling z Wei 衛靈公第十五
XVI Ji Kang 季氏第十六
XVII Yang Huo 陽貨第十七
XVIII Wicehrabia z Wei 微子第十八
XIX Zhuansun Shi 子張第十九
XX Yao 堯曰第二十

Copyrights for the Polish translation by: Jarosław Zawadzki ::  Tłumaczenia: chiński-polski