side.png, 340B

Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

 

VIII Taibo 泰伯 8.1 子曰:「泰伯,其可謂至德也已矣!三以天下讓, 民無得而稱焉。」 KONFUCJUSZ Taibo osiągnął cnotliwości szczyty, Jako następca tronu prawowity, Zrzekł się trzy razy politycznej schedy. Poddani jeszcze nie wiedzieli wtedy, O tym, co zrobił. Nie mieli możności Z podziwem mówić o nim ludzie prości. 8.2 子曰:「恭而無禮則勞,慎而無禮則葸,勇而無 禮則亂,直而無禮則絞。君子篤於親,則民興於仁; 故舊不遺,則民不偷。」 KONFUCJUSZ Bez kurtuazji kto szanuje ludzi, To się najwyżej daremno utrudzi. Kto się ostrożnie do spraw bierze pięknie, Bez kurtuazji najwyżej się zlęknie. Kto działa śmiało i zdecydowanie, Bez kurtuazji mętliku dostanie. A kto otwarty, ten bez kurtuazji Wyjdzie na gbura przy każdej okazji. Gdy władca krewnym swoim dobrze służy, To życzliwości w ludzie zasób duży. Gdy o znajomych starych nie zapomni, To ludzie też nie będą wiarołomni. 8.3 曾子有疾,召門弟子曰:「啟予足!啟予手! 《詩》云『戰戰兢兢,如臨深淵,如履薄冰。』而 今而後,吾知免夫!小子!」 (ZENG SHEN jest chory. Woła do siebie uczniów.) ZENG SHEN Spójrzcie na ręce, odsłońcie me nogi. Wszak Księga pieśni mówi: „Doznaj trwogi, Ostrożnie niczym na skraju czeluści Lub cienkim lodzie. Ostrożnie, a jużci.” Tak dziś jak wtedy, drodzy przyjaciele, Wiem, że uniknąć mogę szkód na ciele. 8.4 曾子有疾,孟敬子問之。曾子言曰:「鳥之將死, 其鳴也哀;人之將死,其言也善。君子所貴乎道者 三:動容貌,斯遠暴慢矣;正顏色,斯近信矣;出 辭氣,斯遠鄙倍矣。籩豆之事,則有司存。」 (ZENG SHEN jest chory. MENG JING odwiedza go.) ZENG SHEN Gdy ptak umiera, to żałośnie kwili. Dobre zna słowo w ostatniej człek chwili. I na trzy tylko najważniejsze sprawy Z całych sił swoich zważa człowiek prawy: Aby w obyciu swoim nie być srogi, A z chęcią spełniać stawiane wymogi; Aby wyglądem wzbudzać zaufanie; Aby w dyskusji mieć na pierwszym planie Wzgląd na szacunek i zgodę wzajemną. Co do obrzędów, zgodzicie się ze mną, To człowiek prawy się nimi nie trudzi, Od ceremonii ma właściwych ludzi. 8.5 曾子曰:「以能問於不能,以多問於寡;有若無, 實若虛,犯而不校,昔者吾友嘗從事於斯矣。」 ZENG SHEN Zdolny, a jednak umiał w każdej dobie Zapytać takich, co nie radzą sobie; Tych, którym ciągle czegoś brakowało, Pytał, choć sam był posiadał nie mało. Miał, a tak jakby nie posiadał wcale; Był, a tak jakby nie było go stale; Stronił od sporów. Przyjaciela miałem, Co drogą taką podążał z zapałem. 8.6 曾子曰:「可以託六尺之孤,可以寄百里之命, 臨大節而不可奪也。君子人與?君子人也。」 ZENG SHEN Pewny byt sierot pod jego opieką I los poddanych blisko czy daleko. A kiedy nagle nadchodzi czas próby, Nie doprowadza nikogo do zguby. Jeśli mnie spyta ktoś teraz ciekawy: „Co to za człowiek?” odpowiem, że prawy. 8.7 曾子曰:「士不可以不弘毅,任重而道遠。 仁以為己任,不亦重乎?死而後已,不亦遠乎?」 ZENG SHEN Powinność ciężka, a droga daleka: Upór cechuje zacnego człowieka. Życzliwość przecież to powinność jego. Czy też jej wagi inni nie dostrzegą? Trud ten śmierć tylko może skończyć błoga. Czy też i nie jest to daleka droga? 8.8 子曰:「興於詩,立於禮。成於樂。」 KONFUCJUSZ Radość mi sprawia stara Księga pieśni, Są mi pociechą poeci ówcześni. Mocno też dzięki kurtuazji stoję. Muzyka w końcu wieńczy dzieło moje. 8.9 子曰:「民可使由之,不可使知之。」 KONFUCJUSZ Ludzie się godzą, by słuszną iść drogą, Lecz jej słuszności zrozumieć nie mogą. 8.10 子曰:「好勇疾貧,亂也。人而不仁,疾之已 甚, 亂也。」 KONFUCJUSZ Kto wielbi śmiałość, a nie cierpi biedy, Zamęt i wrzawę tylko wznieci wtedy. Gdy tak się zdarzy, że się ktoś zezłości Na kogoś, co to nie zna życzliwości, Łatwo przewidzieć, co wtedy się stanie: Wrzawa i zamęt, wielkie zamieszanie. 8.11 子曰:「如有周公之才之美,使驕且吝, 其餘不足觀也已。」 KONFUCJUSZ Kto choć tak byłby jak książę z Zhou święty, Lecz jednocześnie skąpy i nadęty, To wszystkie jego zalety i siły Nawet spojrzenia warte by nie były. 8.12 子曰:「三年學,不至於穀,不易得也。」 KONFUCJUSZ Takich co już się uczyli trzy lata, A wciąż nie wiedzą, czym dobra zapłata, To ja wam mówię, że na całym świecie Z ogromnym trudem niewielu znajdziecie. 8.13 子曰:「篤信好學,守死善道。危邦不入,亂 邦不居。天下有道則見,無道則隱。邦有道,貧且 賤焉,恥也;邦無道,富且貴焉,恥也。」 KONFUCJUSZ O zaufanie zabiegam usilnie, Nad książką siedzę i uczę się pilnie; I aż do śmierci, co wszyscy widzicie, Właściwą drogą podążam przez życie. Wchodzę do krajów spokojnych jedynie, Nie bawię długo w zamętu krainie. Bo gdy zasady królują na świecie, To się i światu pokazać możecie. Gdy świat zasady właściwe zabije, To człowiek prawy po lasach się kryje. Gdy przestrzegane są w państwie zasady, Wstyd gdy kto biedny lub nie daje rady. Gdy w kraju zasad nikt słuchał nie będzie, Wstyd być bogatym albo na urzędzie. 8.14 子曰:「不在其位,不謀其政。」 KONFUCJUSZ Gdy jakaś sprawa nie w twej leży gestii, To nie myśl o niej i nie podnoś kwestii. 8.15 子曰:「師摯之始,關雎之亂,洋洋乎!盈耳 哉。」 KONFUCJUSZ Pierwsze nadaje ceremonii tony Zhi, pan minister muzyki wsławiony. A gdy melodia przygasa już owa, Rozbrzmiewa wtedy nam „Pieśń rybołowa.” Ach co za rozkosz wypełnia me uszy! Muzyka taka każdego poruszy. 8.16 子曰:「狂而不直,侗而不愿,悾悾而不信, 吾不知之矣。」 KONFUCJUSZ Nieokiełznany, a przy tym pokrętny; Nieoświecony, a przy tym niechętny; Prosty jak dziecko, a nie da w nic wiary: Tego nie pojmę, choć jestem już stary. 8.17 子曰:「學如不及,猶恐失之。」 KONFUCJUSZ Tak do nauki mi się spieszy srodze, Że aż się boję, iż ją zgubię w drodze. 8.18 子曰:「巍巍乎!舜禹之有天下也,而不與 焉。」 KONFUCJUSZ Shun i Yu wielcy byli i wspaniali! Zdobyli świat choć oń nie zabiegali. 8.19 子曰:「大哉,堯之為君也!巍巍乎!唯天為 大,唯堯則之。蕩蕩乎!民無能名焉。巍巍乎!其 有成功也;煥乎,其有文章!」 KONFUCJUSZ Yao, wielki władca, żył raz w tej krainie. Niebo wysokie jest wielkie jedynie, A on rozkazy wysokiego Nieba, Tak wykonywał, jak wykonać trzeba. Wszystko ogarniał, on okryty chwałą, Aż słów podziwu ludowi nie stało. Bo wielkie były osiągnięcia jego, Dekrety – z klasą; wszyscy to dostrzegą. 8.20 舜有臣五人而天下治。武王曰:「予有亂臣十 人。」孔子曰:「才難,不其然乎?唐虞之際,於 斯為盛。有婦人焉,九人而已。三分天下有其二, 以服事殷。周之德,其可謂至德也已矣。」 (Shun miał pięciu ministrów i rządził światem.) KRÓL WU Ja mam u siebie ministrów dziesięciu. KONFUCJUSZ Prawdziwy talent o wielkim jest wzięciu. Czyż nie prawdziwe jest to porzekadło? Kiedy Yao odszedł, Shunowi przypadło Przejąć władanie. Wiele wtedy było Osób pojętnych i zdolnych aż miło. Na Dworze władcy ministrów też sporo, Lecz nie dziesięciu tylko dziesięcioro: Jedna kobieta wśród nich na urzędzie. W sumie dziewięciu więc ministrów będzie. Dwie trzecie władca był zagarnął świata, Dynastii Yinów długie służąc lata. Można więc mówić, że ród z Zhou posiada Cnotę najwyższą, cnotę co nie lada. 8.21 子曰:「禹,吾無閒然矣。菲飲食,而致孝乎 鬼神;惡衣服,而致美乎黻冕;卑宮室,而盡力乎 溝洫。 禹,吾無閒然矣。」 KONFUCJUSZ Nieskazitelny był Yu. Żadnej wady W jego postawie znaleźć nie dam rady. Marnie się żywił, a jednak ofiary Przodkom swym składał obfite bez miary. Liche na co dzień bardzo nosił szaty, Lecz przy ołtarzu wdziewał strój bogaty. Nędzny miał pałac, a jednak wytrwały Wielkie budował nad rzeką kanały. Nieskazitelny był Yu. Żadnej wady W jego postawie znaleźć nie dam rady.

 

bar.png, 541B

Pozostałe rozdziały

I Uczę się pilnie 學而第一
II Jeśli kto rządzi 為政第二
III Kto osiem rzędów 八佾第三
IV Tam gdzie życzliwi 里仁第四
V Gongye Chang 公冶長第五
VI Ran Yong 雍也第六
VII Ja opisuję 述而第七
VIII Taibo 泰伯
IX Konfucjusz rzadko 子罕第九
X W rodzinnej wiosce 鄉黨第十
XI Kiedyś z początku 先進第十一
XII Yan Hui 顏淵第十二
XIII Zhong You 子路第十三
XIV Yuan Xian pyta 憲問第十四
XV Książę Ling z Wei 衛靈公第十五
XVI Ji Kang 季氏第十六
XVII Yang Huo 陽貨第十七
XVIII Wicehrabia z Wei 微子第十八
XIX Zhuansun Shi 子張第十九
XX Yao 堯曰第二十

Copyrights for the Polish translation by: Jarosław Zawadzki ::  Tłumaczenia: chiński-polski