side.png, 340B

Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

 

XII Yan Hui 顏淵第十二 12.1 顏淵問仁。子曰:「克己復禮為仁。一日克己 復禮,天下歸仁焉。為仁由己,而由人乎哉?」顏 淵曰:「請問其目。」子曰:「非禮勿視,非禮勿 聽,非禮勿言,非禮勿動。」顏淵曰:「回雖不敏, 請事斯語矣。」 (YAN HUI pyta o życzliwość.) KONFUCJUSZ Życzliwy ten jest, który się zdobędzie, By kurtuazję praktykować wszędzie. Gdy dnia pewnego ktoś w końcu da radę I kurtuazji wcieli w czyn zasadę, Tego świat cały życzliwym obwoła. Ci co życzliwość chcą widzieć dokoła, Bez trudu pewnie tę prawdę postrzegą, Że zacząć trzeba od siebie samego. A nie od innych. YAN HUI A mówiąc dokładniej? KONFUCJUSZ Bez kurtuazji nie patrz. To nieładnie. Bez kurtuazji nie słuchaj i nie mów. Bez kurtuazji nie szarżuj problemów. YAN HUI Nie jestem wprawdzie zbyt inteligentny, Słów tych usłuchać bardzo jednak chętny. 12.2 仲弓問仁。子曰:「出門如見大賓,使民如承 大祭。己所不欲,勿施於人。在邦無怨,在家無 怨。」仲弓曰:「雍雖不敏,請事斯語矣。」 (RAN QIU pyta o życzliwość.) KONFUCJUSZ Twe wyjście z domu niech się każde stanie, Jak ważne z gościem dostojnym spotkanie. Tak ludem władaj, jak gdybyś w świątyni Wspomagał tego, co obrządek czyni. Jeżeli jest coś, co tobie niemiłe, Nie zmuszaj innych do tego na siłę. A wtedy w kraju i w rodzinnym domu Żywić urazy nie będzie już komu. RAN QIU Nie jestem wprawdzie zbyt inteligentny, Słów tych usłuchać bardzo jednak chętny. 12.3 司馬牛問仁。子曰:「仁者其言也訒。」曰: 「其言也訒,斯謂之仁已乎?」子曰:「為之難, 言之得無訒乎?」 (SIMA NIU pyta o życzliwość.) KONFUCJUSZ Postać życzliwa w swych słowach ostrożna. SIMA NIU Ważąc na słowa, życzliwym być można? KONFUCJUSZ Żyć w życzliwości to wszak trud nie lada, Jakże na słowa nie zważać wypada? 12.4 司馬牛問君子。子曰:「君子不憂不懼。」曰: 「不憂不懼,斯謂之君子已乎?」子曰:「內省不 疚,夫何憂何懼?」 (SIMA NIU pyta o człowieka prawego.) KONFUCJUSZ Kto zmartwień nie ma ni żadnej obawy, To ten dopiero będzie człowiek prawy. SIMA NIU Kto się nie martwi, niczego nie boi, To człekiem prawym go nazwać przystoi? KONFUCJUSZ Jeśli ktoś nie ma wyrzutów sumienia I sam przed sobą wciąż siebie ocenia, To czy ktoś taki może mieć obawy, Czy martwić będą jego jakieś sprawy? 12.5 司馬牛憂曰:「人皆有兄弟,我獨亡。」子夏 曰:「商聞之矣:死生有命,富貴在天。君子敬而 無失,與人恭而有禮。四海之內,皆兄弟也。君子 何患乎無兄弟也?」 SIMA NIU (zmartwiony.) Każdy ma brata. Biedni i bogaci. Ja tylko jeden żadnych nie mam braci. BU SHANG A ja słyszałem, kiedyś takie słowa, Które pamięta jeszcze moja głowa: „I śmierć i życie leżą w rękach losu, Bogactwa splendor słucha z Niebios głosu.” Człek prawy wszystkich poważa i wszędzie, Dlatego nigdy nie może być w błędzie; Szacunku pełen jest w każdej okazji, Prawidła posiadł bowiem kurtuazji. Morzami zewsząd otoczeni wszyscy To bracia przecież i to jakże bliscy. Człek prawy czasu więc swego nie traci, Aby się martwić, tym że nie ma braci. 12.6 子張問明。子曰:「浸潤之譖,膚受之愬, 不行焉。可謂明也已矣。浸潤之譖膚受之愬不行焉, 可謂遠也已矣。」 (ZHUANSUN SHI pyta o jasność umysłu.) KONFUCJUSZ Gdy kto oszczerstwa nie znające granic I przenikliwe kalumnie ma za nic, Wtedy, i nie jest to żadna przesada, Jasność umysłu z pewnością posiada. Gdy kto oszczerstwa nie znające granic I przenikliwe kalumnie ma za nic, Wtedy, i nie jest to żadna przesada, Dalekowzroczność z pewnością posiada. 12.7 子貢問政。子曰:「足食。足兵。民信之矣。」 子貢曰:「必不得已而去,於斯三者何先?」曰: 「去兵。」子貢曰:「必不得已而去,於斯二者何 先?」曰:「去食。自古皆有死,民無信不立。」 (DUANMU CI pyta o sprawowanie władzy.) KONFUCJUSZ Starczy obfitość żywności na stanie, Broni dostatek, ludu zaufanie. DUANMU CI A jeśli taka będzie wola Nieba, Że zrezygnować z jednego nam trzeba, To które najpierw odsunąć należy? KONFUCJUSZ Wpierw zrezygnować z broni dla żołnierzy. DUANMU CI A jeśli taka będzie wola Nieba, Że zrezygnować z drugiego nam trzeba, To które wtedy odsunąć należy? KONFUCJUSZ Pełnych żywności wyrzec się spichlerzy. Z dawna wiadomo, że zawsze i wszędzie Śmierć pośród ludu była, jest i będzie. A kto nie zyskał zaufania ludzi, Ten nie ustoi – niechaj się nie łudzi. 12.8 棘子成曰:「君子質而已矣,何以文為?」子 貢曰:「惜乎!夫子之說,君子也。駟不及舌。文 猶質也,質猶文也。虎豹之鞟,猶犬羊之鞟。」 JI ZICHENG Wystarczy przecież, aby człowiek prawy Miał charakteru właściwe przejawy. Czemu więc służyć ma to wykształcenie, Które w tak wielkiej u wszystkich jest cenie? DUANMU CI Pańska teoria w tym względzie, niestety, Z przykrością stwierdzam, to wierutne bzdety. Charakter jest jak cecha wykształcenia, A wykształcenie w charakter się zmienia. Skóra tygrysa, strzyżeniu poddana, Czym się odróżni od skóry barana? 12.9 哀公問於有若曰:「年饑,用不足,如之何?」 有若對曰:「盍徹乎?」曰:「二,吾猶不足,如 之 何其徹也?」對曰:「百姓足,君孰與不足?百姓 不足,君孰與足?」 KSIĄŻĘ AI (do YOU RUO.) Kiedy rok chudy, plon się kroi marnie, Jakże zapełnić mam swoje spiżarnie? YOU RUO Pobrać od ludu dziesiątą część plonu. KSIĄŻĘ AI Choćbym dwudziestą pobrał bez pardonu, To nawet wtedy wygląda to marnie. Jak dziesięciną zapełnić spiżarnie? YOU RUO Jeśli w dostatku żyją ludzie prości, Jak władca miałby nie żyć w obfitości? Gdy w niedostatku lud żyje i biedzie, Jak to możliwe, że władcy się wiedzie? 12.10 子張問崇德、辨惑。子曰:「主忠信,徙義, 崇德也。愛之欲其生,惡之欲其死。既欲其生,又 欲其死,是惑也。『誠不以富,亦祗以異。』」 (ZHUANSUN SHI pyta, jak należy zwiększać cnotę i rozpoznawać osłupienie.) KONFUCJUSZ Ten cnotę zwiększa, kto lgnie do słuszności, U kogo ufność i lojalność gości. Kiedy osoba nam jakaś jest miła, To chcemy, aby ta osoba żyła. Gdy źle myślimy o jakiejś osobie, Chcemy czym prędzej zobaczyć ją w grobie. Życzenie komuś śmierci jak i życia To osłupienie jest nie do ukrycia. „I nie dlatego, że większe ma wiano, Ty bowiem gonisz jedynie za zmianą.” 12.11 齊景公問政於孔子。孔子對曰:「君君,臣臣, 父父,子子。」公曰:「善哉!信如君不君,臣不 臣,父不父,子不子,雖有粟,吾得而食諸?」 (KSIĄŻĘ JING Z PAŃSTWA QI pyta KONFUCJUSZA o sprawowanie władzy.) KONFUCJUSZ Niech władca władcą, sługa sługą wszędzie, Ojciec niech ojcem, a syn synem będzie. KSIĄŻĘ Ach, doskonale! Wspaniała maksyma. Gdy władca władcy funkcji nie dotrzyma, A sługa sługi porzuci zadanie, Ojciec być ojcem rodziny przestanie, Syn syna roli nie wykona szczerze, To choćbym pełne miał prosa spichlerze, Czyż mógłbym sięgnąć bez obawy po nie I jeść do syta, siedząc na swym tronie? 12.12 子曰:「片言可以折獄者,其由也與?」 子路無宿諾。 KONFUCJUSZ Zhong You jedynie tak jest uzdolniony, By orzec, jednej wysłuchawszy strony. (ZHONG YOU nie odkłada na drugi dzień, tego co obiecuje.) 12.13 子曰:「聽訟,吾猶人也,必也使無訟乎!」 KONFUCJUSZ Gdy mam orzekać winny czy niewinny, To postępuję tak jak każdy inny. Ważne jest jednak, aby człowiek wcale Nie musiał wchodzić na sądową salę. 12.14 子張問政。子曰:「居之無倦,行之以忠。」 (ZHUANSUN SHI pyta o sprawowanie władzy.) KONFUCJUSZ Dzielnym być musi, kto sprawuje władzę, I niech wierności dochowa też, radzę. 12.15 子曰:「君子博學於文,約之以禮, 亦可以弗畔矣夫!」 KONFUCJUSZ W tym człowiek prawy nigdy nie ustaje, By zgłębiać wiedzę i dobre zwyczaje. I dzięki temu nigdy sprzed swych oczu Nie traci drogi na mglistym uboczu. 12.16 子曰:「君子成人之美,不成人之惡。小人反 是。」 KONFUCJUSZ To co w nim dobre człek prawy pomnaża, Nie mnoży tego zaś, co w nim odraża. Odwrotnie czyni człek marny. Dlatego Wszyscy różnicę z łatwością dostrzegą. 12.17 季康子問政於孔子。孔子對曰:「政者,正也。 子帥以正,孰敢不正?」 (JI KANG pyta KONFUCJUSZA o sprawowanie władzy.) KONFUCJUSZ Sprawować władzę być uczciwym znaczy. Kiedy uczciwie władca rządzić raczy, Któż pośród ludu albo dygnitarzy Być nieuczciwym się wtedy odważy? 12.18 季康子患盜,問於孔子。孔子對曰:「苟子之 不欲,雖賞之不竊。」 (JI KANG boi się złodziei. Zadaje pytanie KONFUCJUSZOWI.) KONFUCJUSZ Jeśli nie będziesz łakomy i chciwy, Łasy jedynie na zyski i wpływy, To do kradzieży nic cię nie nakłoni I do rozboju nie przyłożysz dłoni. 12.19 季康子問政於孔子曰:「如殺無道,以就有道, 何如?」孔子對曰:「子為政,焉用殺?子欲善, 而民善矣。君子之德風,小人之德草。草上之風, 必偃。」 JI KANG (pyta KONFUCJUSZA o sprawowanie władzy.) Czy można zabić zakałę i drania Dla dobrych ludzi życia ratowania? KONFUCJUSZ Czemu zabijać, gdyś jest na urzędzie? Gdy pragniesz dobra, to lud dobry będzie. Władca to wiatr jest, a poddani trawa, Co się ugina na wietrze krępawa. 12.20 子張問:「士何如斯可謂之達矣?」子曰: 「何哉,爾所謂達者?」子張對曰:「在邦必聞, 在家必聞。」子曰:「是聞也,非達也。夫達也者, 質直而好義,察言而觀色,慮以下人。在邦必達, 在家必達。夫聞也者,色取仁而行違,居之不疑。 在邦必聞,在家必聞。」 ZHUANSUN SHI Jakie to człowiek musi zdobyć sznyty, By nań mówiono, że jest znakomity? KONFUCJUSZ A co to znaczy twoim zdaniem, że go Ktoś za człowieka ma znakomitego? ZHUANSUN SHI Taki to w kraju i na obcym Dworze Sławą i mirem poszczycić się może. KONFUCJUSZ Nie znakomitość jest to ale sława, A to zupełnie inna przecież sprawa. W znakomitości charakteru siła Z prawowitością przecież zawsze tkwiła. Kto znakomity, ten nadstawia ucha I w myślach swoich bada, czego słucha. A skromny bardzo wszystkie słowa waży. Zwraca uwagę też na wyraz twarzy. Taki to w kraju i na obcym Dworze Znakomitością poszczycić się może. Sława natomiast to tylko pozory; Życzliwą miną darzy taki Dwory, Dobrze udaje, ale w samej rzeczy Czynami swymi tylko temu przeczy; I takich manier się trzyma kurczowo. Znakomitości ni krzty – daję słowo. Taki to w kraju i na obcym Dworze Sławą i mirem poszczycić się może. 12.21 樊遲從遊於舞雩之下,曰:「敢問崇德、脩慝、 辨惑。」子曰:「善哉問!先事後得,非崇德與? 攻其惡,無攻人之惡,非脩慝與?一朝之忿,忘其 身,以及其親,非惑與?」 FAN XU (podczas wycieczki do świątyni deszczu.) Jak zwiększać cnotę, jak naprawiać błędy, Jak osłupienia rozpoznać zapędy? KONFUCJUSZ Ciekawe kwestie! Więc odpowiem na nie. Gdy podejmuje ktoś najpierw działanie, Potem zysk czerpie ze swojej roboty, To czyż to nie jest powiększanie cnoty? Jeśli ktoś zwalcza to zło, co ma w sobie, A nie zło, które w innej jest osobie, Czyż błędów tego nie nazwać naprawą? Gdy dnia pewnego nad ranem za sprawą Kłótni lub złości ktoś rozum utraci, Zapomni siebie, rodziców i braci, Jakiejże innej to poddać ocenie, Jeśli nie takiej, że to osłupienie? 12.22 樊遲問仁。子曰:「愛人。」問知。子曰: 「知人。」樊遲未達。子曰:「舉直錯諸枉,能使 枉者直。」樊 遲退,見子夏。曰:「鄉也吾見於夫 子而問知,子曰,『舉直錯諸枉,能使枉者直』, 何謂也?」子夏曰:「富哉言乎!舜有天下,選於 眾,舉皋陶,不仁者遠矣。 湯有天下,選於眾,舉 伊尹,不仁者遠矣。」 (FAN XU pyta o życzliwość.) KONFUCJUSZ Ludzi masz kochać. (FAN XU pyta o mądrość.) Musisz poznać ludzi. (FAN XU nie rozumie.) Jak ktoś potrafi, to się nie natrudzi: Gdy coś prostego do krzywego włożę, To się to krzywe wyprostować może. (FAN XU odchodzi. Spotyka BU SHANGa.) FAN XU Właśnie Mistrzowi zadałem pytanie O mądrość; tak mi odpowiedział na nie: „Gdy coś prostego do krzywego włożę, To się to krzywe wyprostować może.” O co mu chodzi? Nie pojmuję treści. BU SHANG Wielkie bogactwo się w tych słowach mieści! Gdy Shun panował, to na jego Dworze Gaotao zajmował był ministra lożę. Człek nieżyczliwy, co żył w tamtych czasach, Trzymał się z dala i chował po lasach. Gdy Tang panował, to na jego Dworze Yiyin zajmował był ministra lożę. Człek nieżyczliwy, co żył w tamtych czasach, Trzymał się z dala i chował po lasach. 12.23 子貢問友。子曰:「忠告而善道之,不可則止, 無自辱焉。」 (DUANMU CI pyta o przyjaciół.) KONFUCJUSZ Gdy go przekonać swą wiernością mogę, To i na słuszną naprowadzę drogę. Jak się nie uda, to zrywam kontakty, By się nie zhańbić. I takie są fakty. 12.24 曾子曰:「君子以文會友,以友輔仁。」 ZENG SHEN Ze swej ogłady człek prawy korzysta, By zawrzeć przyjaźń – to rzecz oczywista. Przyjaźń natomiast życzliwości sprzyja, Która się przy jej pomocy rozwija.

 

bar.png, 541B

Pozostałe rozdziały

I Uczę się pilnie 學而第一
II Jeśli kto rządzi 為政第二
III Kto osiem rzędów 八佾第三
IV Tam gdzie życzliwi 里仁第四
V Gongye Chang 公冶長第五
VI Ran Yong 雍也第六
VII Ja opisuję 述而第七
VIII Taibo 泰伯
IX Konfucjusz rzadko 子罕第九
X W rodzinnej wiosce 鄉黨第十
XI Kiedyś z początku 先進第十一
XII Yan Hui 顏淵第十二
XIII Zhong You 子路第十三
XIV Yuan Xian pyta 憲問第十四
XV Książę Ling z Wei 衛靈公第十五
XVI Ji Kang 季氏第十六
XVII Yang Huo 陽貨第十七
XVIII Wicehrabia z Wei 微子第十八
XIX Zhuansun Shi 子張第十九
XX Yao 堯曰第二十

Copyrights for the Polish translation by: Jarosław Zawadzki ::  Tłumaczenia: chiński-polski