side.png, 340B

Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

 

XVI Ji Kang 季氏第十六 16.1 季氏將伐顓臾。冉有、季路見於孔子曰:「季 氏將有事於顓臾。」孔子曰:「求!無乃爾是過與? 夫顓臾, 昔者先王以為東蒙主,且在邦域之中矣, 是社稷之臣也。何以伐為?」冉有曰:「夫子欲之, 吾二臣者皆不欲也。」孔子曰:「求!周任有言曰: 「陳力就列,不能 者止。』危而不持,顛而不扶, 則將焉用彼相矣?且爾言過矣。虎兕出於柙,龜玉 毀於櫝中,是誰之過與?」冉有曰:「今夫顓臾, 固而近於費。今不取,後世必為 子孫憂。」孔子曰: 「求!君子疾夫舍曰欲之,而必為之辭。丘也聞有 國有家者,不患寡而患不均,不患貧而患不安。蓋 均無貧,和無寡,安無傾。夫如是,故遠人 不服, 則修文德以來之。既來之,則安之。今由與求也, 相夫子,遠人不服而不能來也;邦分崩離析而不能 守也。而謀動干戈於邦內。吾恐季孫之憂,不在顓 臾,而 在蕭牆之內也。」 (JI KANG zamierza przypuścić atak na krainę o nazwie Zhuanyu. RAN QIU i ZHONG YOU składają wizytę KONFUCJUSZOWI) RAN QIU Zi Kang na Zhuanyu inwazję zaczyna. KONFUCJUSZ Ran Qiu, czy aby to nie twoja wina? Mieszkańcom Zhuanyu pradawni królowie Dongmeng oddali, każdy ci to powie. Poza tym Zhuanyu w naszym kraju leży, Z dawien to nasi są lennicy szczerzy. Na co inwazja? RAN QIU To Ji Kang dostojny Chce atakować, nie my chcemy wojny. Nam dwóm ta napaść się jawi niezdrowa. KONFUCJUSZ Ran Qiu, ty pomnij na Zhou Rena słowa: „Gdy który zdolny, to idzie w szeregu; A jak bezradny, to stoi gdzieś z brzegu.” Kiedy nie wspiera w zagrożenia chwili, Gdy upadłego się podnieść nie schyli, To jaką korzyść ma kraj czy rodzina Z takiego sługi? Więc to twoja wina. Bo kiedy tygrys albo nosorożec Z klatki ucieknie, czyją winę orzec? A gdy skorupy żółwie czy nefryty Zniszczeją w skrzyni, to kto będzie bity? RAN QIU Lecz dzisiaj Zhuanyu, które u rubieży Powiatu Bi tak blisko przecież leży, Jest zatwardziałe. A z tego wynika, Że jak ujarzmić się nie da lennika, To nic zarzewia tego nie ugasi; Zmagać się będą z nim wnukowie nasi. KONFUCJUSZ Człek prawy gardzi takim, co się wzbrania Od pragnień swoich prawdziwych wyznania, A zamiast tego w pajaca się zmienia I pstrego szuka gdzieś wytłumaczenia. Ja sam słyszałem, że są takie kraje, W których to takie ma władca zwyczaje: Nie tym się martwi, że ludność za mała, Lecz tym że jeszcze się nie wyrównała. Nie tym się martwi, że kraj jest ubogi, Lecz tym że pełne niepokoju drogi. Jeżeli wszystkim po równo się daje, Wtedy ubóstwa nie znają te kraje. A kiedy zgoda panuje prawdziwa, To z roku na rok ludności przybywa. A gdy w spokoju jaki naród żyje, Nikt się nie targnie na monarchy szyję. Kiedy już takie warunki nastaną, To ludność obcą niezdecydowaną Można przyciągnąć rozwijając cnotę Oraz kulturę. A gdy już ochotę W obcej wzbudzimy ambitnej ludności, To się na stałe ta u nas umości. Naszym zadaniem zostanie jedynie Spokój zapewnić tej ludnej krainie. Zhong You i Ran Qiu dziś służą na Dworze, Ludność do kraju napłynąć nie może, Państwo się sypie i zaraz rozpadnie, A oni patrzą się na to bezradnie. I wojnę jeszcze nam wzniecą domową. Ji Kang ma problem, ale daję słowo, Że to nie Zhuanyu jest źródłem problemu. Problem zawdzięcza otoczeniu swemu. 16.2 孔子曰:「天下有道,則禮樂征伐自天子出; 天下無道,則禮樂征伐自諸侯出。自諸侯出,蓋十 世希不失矣;自大夫出,五世希不失矣;陪臣執國 命,三世希不失矣。天下有道,則政不在大夫。天 下有道,則庶人不議。」 KONFUCJUSZ A kiedy słuszną podąża świat drogą, To kurtuazja i muzyka mogą, Podobnie jak i wojenne wyprawy, Jakiej by tylko nie tyczyły sprawy, Od Syna Niebios zależeć jedynie. Gdy na złej drodze jednak świat zaginie, To kurtuazji i muzyki sprawy, Podobnie jak i wojenne wyprawy, Od możnowładców zależne są woli. Gdy możnowładca podejmie się roli, To nim dziesiąte przyjdzie pokolenie, Garstka zaledwie zostanie na scenie. A jak się dorwą do władzy w stolicy Wielcy, szanowni dworscy dostojnicy, To nim nadejdzie piąte pokolenie, Garstka zaledwie zostanie na scenie. A jak się władzy państwowej dochrapie Służba domowa i za stery złapie, To zanim trzecie przyjdzie pokolenie, Garstka zaledwie zostanie na scenie. Bo kiedy słuszną podąża świat drogą, Rozkazów możni wydawać nie mogą. Bo gdy świat drogą podąża prawości, Nie dyskutują o tym ludzie prości. 16.3 孔子曰:「祿之去公室,五世矣;政逮於大夫, 四世矣;故夫三桓之子孫,微矣。」 KONFUCJUSZ Przez pięć pokoleń już takie zwyczaje, Że to nie książę tu lenna nadaje; A możnowładcy rządów dzierżą stery Przez pokolenia bez przesady cztery. I to dlatego dziedzice trzech Huanów Nie są panami, ale mają panów. 16.4 孔子曰:「益者三友,損者三友。友直,友諒, 友多聞,益矣。友便辟,友善柔,友便佞,損矣。」 KONFUCJUSZ O przyjaciołach taką mam teorię, Że złych i dobrych są trzy kategorie: Prostolinijny, szczery, pilnie słucha, Oto jest przykład pozytywny druha; Pokrętny, lizus, wygadany przy tym, Ten przyjacielem nie jest należytym. 16.5 孔子曰:「益者三樂,損者三樂。樂節禮樂, 樂道人之善,樂多賢友,益矣。樂驕樂,樂佚遊, 樂宴樂,損矣。」 KONFUCJUSZ Mam zamiłowań ja taką teorię, Że złych i dobrych są trzy kategorie: Muzyka przednia oraz kurtuazja; Dobre rzec słowo, kiedy jest okazja; Zacnych przyjaciół towarzystwo – oto Zamiłowania szlachetne jak złoto. Szelmowski ubaw; dzikie eskapady; Oraz wystawne wieczorne obiady – Oto są pasje i zamiłowania, Z których się obraz koszmarny wyłania. 16.6 孔子曰:「侍於君子有三愆:言未及之而言謂 之躁,言及之而不言謂之隱,未見顏色而言謂之 瞽。」 KONFUCJUSZ Na Dworze władcy kto pełni urzędy, Na takie trzy jest narażony błędy: Niezapytany o zdanie, miast siedzieć, Ten się podrywa i chce coś powiedzieć; To popędliwość. Spytany o zdanie, Nie odpowiada; takie zachowanie To zatajenie. A czasem się zdarzy, Że nie ujrzawszy jeszcze władcy twarzy, Mówić zaczyna mu o czymś z ochotą; To się nazywa po prostu ślepotą. 16.7 孔子曰:「君子有三戒:少之時,血氣未定, 戒之在色;及其壯也,血氣方剛,戒之在鬭;及其 老也,血氣既衰,戒之在得。」 KONFUCJUSZ Trzy są mi znane na tym świecie sprawy, Których się musi wystrzegać człek prawy: Za młodu człowiek krewki, żywiołowy, Libido musi sobie wybić z głowy; A w sile wieku twardy, nieugięty, Musi wygłuszyć bojowe akcenty; A gdy jest stary, to wątłe ma kości, Musi się wtedy wystrzegać chciwości. 16.8 孔子曰:「君子有三畏:畏天命,畏大人,畏 聖人之言。小人不知天命而不畏也,狎大人,侮聖 人之言。」 KONFUCJUSZ Znam ja trzy kwestie, które zawsze mogą Człeka prawego wielką przejąć trwogą: Pierwszą z tych kwestii są rozkazy Nieba, Na twarz upadać przed nimi mu trzeba; Drugą zaś kwestią są wielkie postaci, Podziwu dla nich on nigdy nie traci; A trzecią kwestią świętych mędrców słowa, Których jest pełna zawsze jego głowa. Człek marny nie zna zaś rozkazów Nieba I nie wie, że im składać hołd potrzeba. Drwi z wielkich osób i gardzi słowami, Co święci mędrcy przekazali sami. 16.9 孔子曰:「生而知之者,上也;學而知之者, 次也;困而學之,又其次也;困而不學,民斯為下 矣。」 KONFUCJUSZ Kto wie sam z siebie, ten jest po wsze czasy Człek znakomity i najwyższej klasy; Kto się nauczy i wie, ten jest gorszy; A kto się stanie do nauki skorszy, Dopiero wtedy jak wpadnie w kłopoty, Ten gorszy jeszcze; gdy kto swej głupoty Nauką nie chce zreperować, no to Będzie największym w narodzie idiotą. 16.10 孔子曰:「君子有九思:視思明,聽思聰,色 思溫,貌思恭,言思忠,事思敬,疑思問,忿思難, 見得思義。」 KONFUCJUSZ Dziewięć człek prawy ma rzeczy na względzie: Patrząc, dba, o to czy bystry wzrok będzie; Słysząc, dba, o to czy pojąć podoła; Dba również, o to by nie marszczyć czoła; By godny wygląd mieć zawsze na pieczy; Wiernie też pragnie opowiadać rzeczy; Z szacunkiem każde wypełnić zadanie; A gdy się waha, chce zadać pytanie; O perturbacjach myśli, gdy się złości; Jak widzi korzyść, myśli o słuszności. 16.11 孔子曰:「『見善如不及,見不善如探湯。』 吾見其人矣,吾聞其語矣。『隱居以求其志,行義 以達其道。』吾聞其語矣,未見其人也。」 KONFUCJUSZ „Dobroć dostrzega, lecz jej nie dogoni. Do zła i wrzątku nie przyłoży dłoni.” Widziałem ludzi, co tak czynią oraz Tych, co te słowa cytują raz po raz. „W samotni spełniać swoje aspiracje. Uczciwie swoje udowodnić racje.” Widziałem ludzi, co tak mówią, ale Tych, co tak robią, nie widziałem wcale. 16.12 齊景公有馬千駟,死之日,民無德而稱焉。伯 夷叔齊餓於首陽之下,民到于今稱之。其斯之謂與? [KONFUCJUSZ] Książę Jing z Qi miał zaprzęgów tysiące, Gdy zmarł, rozbrzmiały słowa go chwalące. Boyi i Shuqi w górach zmarli z głodu, Do dziś szacunek mają wśród narodu. 16.13 陳亢問於伯魚曰:「子亦有異聞乎?」對曰: 「未也。嘗獨立,鯉趨而過庭。曰:『學詩乎?』 對曰:『未 也。』『不學詩,無以言。』鯉退而學 詩。他日又獨立,鯉趨而過庭。曰:『學禮乎?』 對曰:『未也。』『不學禮,無以立。』鯉退而學 禮。聞斯二者。」陳亢退 而喜曰:「問一得三,聞 詩,聞禮,又聞君子之遠其子也。」 CHEN GANG (do KONGa LI) Chciałbym zamienić z tobą jedno słowo: Czy też zdobywasz wiedzę wyjątkową? KONG LI Jeszcze nie. Kiedyś stał sam w gmachu progach, Ja przed nim przebiec chciałem, co sił w nogach, A ten mnie pyta: „Czytasz Księgę pieśni?” A ja mu na to: „Jeszcze nie.” Ten: „Wcześniéj Ty ucz się, byś miał mówić o czym.” Więc się zabrałem z zapałem ochoczym Do Księgi pieśni. Kiedyś znów stał w progach, Ja przed nim przebiec chciałem, co sił w nogach, A ten mnie pyta: „Zgłębiasz kurtuazję?” A ja mu na to: „Jeszcze nie.” Ten: „Okazję Masz dziś to ucz się, abyś miał podstawy.” Toteż się wgłębiam w te właśnie dwie sprawy. CHEN GANG (wesoły.) Czasem jak jedno się zada pytanie, Trzy odpowiedzi się naraz dostanie. Raz: kurtuazję; a dwa: pieśni księga; Trzy: znać, że ciebie jak i nas dosięga Ta sama wiedza, te same nauki. Na dystans trzyma Mistrz synów czy wnuki. 16.14 邦君之妻,君稱之曰夫人,夫人自稱曰小童; 邦人稱之曰君夫人,稱諸異邦曰寡小君;異邦人稱 之亦曰君夫人。 (Władca nazywa swą żonę „Fu Ren,” co dosłownie znaczy „człowiek męża,” żona zaś siebie samą tytułuje „Xiao Tong,” co dosłownie znaczy „małe dziecię”; poddani mówią na nią „Jun Fu Ren,” co dosłownie znaczy: „człowiek męża należący do władcy,” mówiąc o niej obcokrajowcom, poddani zwą ją „Gua Xiao Jun,” co dosłownie znaczy: „wątły mały władca”; obcokrajowcy również mówią o niej „Jun Fu Ren.”)

 

bar.png, 541B

Pozostałe rozdziały

I Uczę się pilnie 學而第一
II Jeśli kto rządzi 為政第二
III Kto osiem rzędów 八佾第三
IV Tam gdzie życzliwi 里仁第四
V Gongye Chang 公冶長第五
VI Ran Yong 雍也第六
VII Ja opisuję 述而第七
VIII Taibo 泰伯
IX Konfucjusz rzadko 子罕第九
X W rodzinnej wiosce 鄉黨第十
XI Kiedyś z początku 先進第十一
XII Yan Hui 顏淵第十二
XIII Zhong You 子路第十三
XIV Yuan Xian pyta 憲問第十四
XV Książę Ling z Wei 衛靈公第十五
XVI Ji Kang 季氏第十六
XVII Yang Huo 陽貨第十七
XVIII Wicehrabia z Wei 微子第十八
XIX Zhuansun Shi 子張第十九
XX Yao 堯曰第二十

Copyrights for the Polish translation by: Jarosław Zawadzki ::  Tłumaczenia: chiński-polski