side.png, 340B

Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

 

XVII Yang Huo 陽貨第十七 17.1 陽貨欲見孔子,孔子不見,歸孔子豚。孔子時 其亡也,而往拜之,遇諸塗。謂孔子曰:「來!予 與爾言。」曰:「懷其寶而迷其邦,可謂仁乎?」 曰:「不可。」「好從事而亟失時,可謂知乎?」 曰:「不可。」「日月逝矣,歲不我與。」孔子曰: 「諾。吾將仕矣。」 (YANG HUO chce widzieć się z KONFUCJUSZEM. KONFUCJUSZ nie ma na spotkanie ochoty, więc YANG HUO daje KONFUCJUSZOWI prosiaka w prezencie. Z czasem KONFUCJUSZ zapomina o tym i udaje się złożyć ofiarę. Spotyka go po drodze.) YANG HUO Porozmawiajmy. Jeśli ktoś klejnoty Piękne posiada, a nie ma ochoty Tego wyjawić, mami wszystkich w kraju, To czy życzliwość ma ten ktoś w zwyczaju? KONFUCJUSZ Nie ma. YANG HUO Jeżeli ktoś na urzędnika Się pali, ale służby wciąż unika, To czy jest mądry? KONFUCJUSZ Nie jest. YANG HUO Na człowieka Ni dzień ni miesiąc przecież nie zaczeka. Nikt nie dogoni czasu. No bo któżby? KONFUCJUSZ Dobrze więc. Zgoda. Podejmę się służby. 17.2 子曰:「性相近也,習相遠也。」 KONFUCJUSZ Z natury myśmy wszyscy tacy sami, Zwyczaje tylko różne między nami. 17.3 子曰:「唯上知與下愚不移。」 KONFUCJUSZ Wielki intelekt i kołtuństwo denne. Tylko te dwa są na zawsze niezmienne. 17.4 子之武城,聞弦歌之聲。夫子莞爾而笑,曰: 「割雞焉用牛刀?」子游對曰:「昔者偃也聞諸夫 子曰:『君子學道則愛人,小人學道則易使也。』」 子曰:「二三子!偃之言是也。前言戲之耳。」 (KONFUCJUSZ udaje się do miasta Wu, gdzie słyszy, jak ktoś gra na cytrze.) KONFUCJUSZ (żartobliwie.) Czy to się godzi, aby nożem, który Do bicia wołu służy, kroić kury? YAN YAN Mistrz sam powiedział: „Gdy władca nabywa Słuszne zasady, to miłość prawdziwa Się w nim dla ludu nieodzownie budzi. A gdy tych zasad nauczymy ludzi, Władca w nich znajdzie wyborne narzędzie I łatwiej jemu ludem rządzić będzie.” KONFUCJUSZ Uczniowie moi, Yan Yan dobrze prawi. Ja żartowałem, niech was żart mój bawi. 17.5 公山弗擾以費畔,召,子欲往。子路不說,曰: 「末之也已,何必公山氏之之也。」子曰:「夫召 我者而豈徒哉?如有用我者,吾其為東周乎?」 (GONGSHAN FURAO wznieca rebelię w Bi. Posyła po KONFUCJUSZA, ten chce do niego dołączyć.) ZHONG YOU (niezadowolony.) Iść dokąd nie ma, to prawda mi znana. Lecz jak iść można do tego Gongshana? KONFUCJUSZ Wszakże mnie wzywa, wszak po mnie posyła, Odmówić byłaby to rzecz niemiła. Gdy mnie zatrudni, uda się być może Odrestaurować Zhou na jego Dworze. 17.6 子張問仁於孔子。孔子曰:「能行五者於天下, 為仁矣。」請問之。曰:「恭、寬、信、敏、惠。 恭則不侮,寬則得眾,信則人任焉,敏則有功,惠 則足以使人。」 (ZHUANSUN SHI pyta KONFUCJUSZA o życzliwość.) KONFUCJUSZ Ten kto podoła pięć cech wdrożyć w życie, Znać, że życzliwość pojął znakomicie. (ZHUANSUN SHI pyta, o jakie cechy chodzi.) Mądrość, empatia, zacięcie, estyma I ufność. Mądrość lud w ryzach utrzyma; Empatią zjednać można sobie ludzi; Zacięcie znowuż dobrą passę wzbudzi; Kto się estymą wśród poddanych cieszy, Obelg nie zazna, ni go nic nie speszy; A kto jest ufny, znajdzie bez problemu, Takich, co zechcą wiernie służyć jemu. 17.7 佛肸召,子欲往。子路曰:「昔者由也聞諸夫 子曰:『親於其身為不善者,君子不入也。』佛肸 以中牟畔,子之往也,如之何!」子曰:「然。有 是言也。不曰堅乎,磨而不磷;不曰白乎,涅而不 緇。吾豈匏瓜也哉?焉能繫而不食?」 (BIXI posyła po KONFUCJUSZA, ten chce do niego dołączyć.) ZHONG YOU Mistrz sam powiedział: „Kto jest zły otwarcie, Na ludzi prawych niech nie liczy wsparcie.” W powiecie Zhongmou Bixi dzisiaj, co tu Mam mówić dużo, dokonał przewrotu. Przeciwko władcy wojska powiat strzegą. A teraz Mistrz chce dołączyć do niego. Jak to być może? KONFUCJUSZ Tak. To moje słowa. Mówiłem również i powiem od nowa, Że twardej rzeczy nie zetrzesz w szlifierni, A białej węgiel drzewny nie zaczerni. Czy ja to jestem owoc tykwy, który Się pod sufitem zawiesza u góry, A ten tam sobie dynda i marnieje, Bo nikt go nigdy nie bierze i nie je? 17.8 子曰:「由也,女聞六言六蔽矣乎?」對曰: 「未也。」「居!吾語女。好仁不好學,其蔽也愚; 好知不好學,其蔽也蕩;好信不好學,其蔽也賊; 好直不好學,其蔽也絞;好勇不好學,其蔽也亂; 好剛不好學,其蔽也狂。」 KONFUCJUSZ Zhong You, czyś słyszał w wątku lub we wtrętach O sześciu hasłach i ich mankamentach? ZHONG YOU Nie. KONFUCJUSZ Siadaj! Powiem. Jeśli ktoś hołubi Życzliwość, ale uczyć się nie lubi, To mankamentem, że głupi jest marnie. Kto mądrość ceni, ale się nie garnie Do nauki wcale, to jego mankament, Że będzie w głowie ogromny miał zamęt. Dla kogo wierność istotną jest sprawą, Lecz do nauki się bierze niemrawo, Ten sobie krzywdę zrobi bez wątpienia. Prostolinijność jeśli ktoś docenia, A się nie uczy, ten się wnet zamota. Gdy kto odważny, a jednak ochota Mu do nauki nie przychodzi, wtedy Problemy stworzy i napyta biedy. Kto zaś niezłomność z podziwem poważa, Lecz za naukę wziąć mu się nie zdarza, To mankamentem wtedy jego będzie Nieokiełznanie i życie w obłędzie. 17.9 子曰:「小子!何莫學夫詩?詩,可以興,可 以觀,可以群,可以怨。邇之事父,遠之事君。多 識於鳥獸草木之名。」 KONFUCJUSZ Czemu wy, dzieci, młodzieńcy współcześni, Nie chcecie dzisiaj czytać Księgi pieśni? Wszak wiersze uczyć mogą znakomicie, Jak się prowadzić zwycięsko przez życie, Jak na świat patrzyć, jak się znaleźć w grupie I jak się gniewać. Te pieśni nie głupie. Jak służyć ojcu, wiersz nauczyć może, Czy jak pracować dla władcy na Dworze. Ponadto jeszcze, kto czyta się dowie, Jak wiele zwierząt i roślin się zowie. 17.10 子謂伯魚曰:「女為《周南》、《召南》矣乎? 人而不為《周南》、《召南》,其猶正牆面而立也 與?」 KONFUCJUSZ (do KONGa LI.) Czy Księgi pieśni dwa pierwsze rozdziały Już przerobiłeś? Czy w głowie zostały? Ci, którym one nie są jeszcze znane, Stoją, bo mają tuż przed sobą ścianę. 17.11 子曰:「禮云禮云,玉帛云乎哉?樂云樂云, 鐘鼓云乎哉?」 KONFUCJUSZ Wszyscy wciąż mówią w kółko: kurtuazja I kurtuazja. A czy to okazja Tylko by nefryt i jedwabie znosić? Muzyka, mówią, muzyka. Czy prosić Wystarczy tylko o bębny i dzwony, A obowiązek ten będzie spełniony? 17.12 子曰:「色厲而內荏,譬諸小人, 其猶穿窬之盜也與?」 KONFUCJUSZ Kto się kreuje na chwata i zucha, Ale psychika jego wewnątrz krucha, To człowiek marny jest, marny powtórzę, Jak złodziej, który drąży otwór w murze. 17.13 子曰:「鄉原,德之賊也。」 KONFUCJUSZ A ci wioskowi różni prominenci, To każdy chętnie cnocie łeb ukręci. 17.14 子曰:「道聽而塗說,德之棄也。」 KONFUCJUSZ Kto coś usłyszy gdzieś tam na ulicy I rozpowiada wszystkim w okolicy Te zasłyszane gdzieś kiedyś głupoty, Ten jest szkodnikiem, wichrzycielem cnoty. 17.15 子曰:「鄙夫!可與事君也與哉?其未得之也, 患得之;既得之,患失之。苟患失之,無所不至 矣。」 KONFUCJUSZ Czy można urząd powierzyć bucowi? Póki nie dostał, to trudzi się, głowi, Jak ma go zdobyć. A gdy już dostanie, Bać się utraty zacznie niesłychanie. W tym przed utratą strachu urzędniczym, On się nie cofnie bynajmniej przed niczym. 17.16 子曰:「古者民有三疾,今也或是之亡也。古 之狂也肆,今之狂也蕩;古之矜也廉,今之矜也忿 戾;古之愚也直,今之愚也詐而已矣。」 KONFUCJUSZ Niegdyś lud słynął przywarami trzema, Których już dzisiaj chyba więcej nie ma. Niegdyś szaleńcy nie zważali na nic, Dzisiaj szaleństwo nie zna żadnych granic. Niegdyś pyszałka nadęcie zdradzało, Dziś jak się gwałtu dopuszcza, to mało. I niegdyś głupcy byli prostakami, A dziś głupota wszystkich tylko mami. 17.17 子曰:「巧言令色,鮮矣仁。」 KONFUCJUSZ Kto ślicznie mówi, a śmieje się ładnie, Ten życzliwości nie ma w sercu na dnie. 17.18 子曰:「惡紫之奪朱也,惡鄭聲之亂雅樂也, 惡利口之覆邦家者。」 KONFUCJUSZ Nie cierpię tych, co jaskrawe czerwienie Na fioletowe farbują odcienie. Nie znoszę tych, co melodią źle brzmiącą Muzykę wzniosłą nieustannie mącą. I nienawidzę tych, co piękną mową Zniszczyć potrafią strukturę państwową. 17.19 子曰:「予欲無言。」子貢曰:「子如不言, 則小子何述焉?」子曰:「天何言哉?四時行焉, 百物生焉,天何言哉?」 KONFUCJUSZ Pragnę się obyć bez jednego słowa. DUANMU CI Jak Mistrz nie powie, to się nie zachowa Żadne dla uczniów na przyszłość przesłanie. Jakże im wtedy będzie zważać na nie? KONFUCJUSZ Co mówi Niebo? Cztery pory roku Idą w szeregu i nie gubią kroku, A stworzeń setki, sami dobrze wiecie, Że z woli Nieba żyją na tym świecie. Czy im przesłania jakiegoś potrzeba? Co do nich mówią te przepastne Nieba? 17.20 孺悲欲見孔子,孔子辭以疾。將命者出戶,取 瑟而歌。使之聞之。 (RU BEI chce się widzieć z KONFUCJUSZEM. KONFUCJUSZ odmawia pod pretekstem choroby. Odsyła posłańca, bierze do rąk cytrę, po czym zaczyna grać i śpiewać, tak aby posłaniec usłyszał.) 17.21 宰我問:「三年之喪,期已久矣。君子三年不 為禮,禮必壞;三年不為樂,樂必崩。舊穀既沒, 新穀既升, 鑽燧改火,期可已矣。」子曰:「食夫 稻,衣夫錦,於女安乎?」曰:「安。」「女安則 為之!夫君子之居喪,食旨不甘,聞樂不樂,居處 不安,故不為也。今女 安,則為之!」宰我出。子 曰:「予之不仁也!子生三年,然後免於父母之懷。 夫三年之喪,天下之通喪也。予也,有三年之愛於 其父母乎?」 ZAI YU Czy trzeba trwać aż trzy lata w żałobie? Czy rok nie starczy od złożenia w grobie? Gdy człowiek prawy odkłada zwyczaje I przez trzy lata je czynić przestaje, One obumrą. Jak trzyletnią przerwę Muzyce zrobi, ona straci werwę. Oto skończyło się już stare ziarno, Ludzie się teraz do nowego garną. Ogień wzniecono, zmieniwszy już drewno. Jeden rok minął, wystarczy na pewno. KONFUCJUSZ Ojciec lub matka leży w ziemi, a ty Żywiąc się ryżem i nosząc brokaty, Byłbyś spokojny? ZAI YU No. KONFUCJUSZ Więc rób tak dalej. Człek prawy potraw smacznych nie je wcale, Gdy jest w żałobie. Gdy muzyki słucha, To nie jest ona radością dla ucha. Wieść spokojnego życia nie jest w stanie, Więc nie dla niego też takie działanie. Lecz jeśli jesteś spokojny, to rób tak. (ZAI YU wychodzi.) Ach, życzliwości nie poznał ten głuptak. W rodziców swoich objęciach wszak dzieci Żyją dopóki upłynie rok trzeci, Tak więc żałoba, która trwa trzy lata, Jest jednolita dla całego świata. Czy on był doznał od ojca i matki Trzech lat miłości jak wszystkie trzylatki? 17.22 子曰:「飽食終日,無所用心,難矣哉!不有 博弈者乎,為之猶賢乎已。」 KONFUCJUSZ Nie łatwo wcale być sytym dzień cały I żadne troski by nie doskwierały. Wszak granie w szachy albo nawet w kości Lepsze od takiej będzie bezczynności. 17.23 子路曰:「君子尚勇乎?」子曰:「君子義以 為上。君子有勇而無義為亂,小人有勇而無義為 盜。」 ZHONG YOU Czy człowiek prawy odwagę docenia? KONFUCJUSZ Uczciwość ma dlań najwięcej znaczenia. Przecież człek prawy, co słynie odwagą, Bez uczciwości – zamętu jest plagą. A człowiek marny, co odwagą słynie, Bez uczciwości – to złodziej jedynie. 17.24 子貢曰:「君子亦有惡乎?」子曰:「有惡: 惡稱人之惡者,惡居下流而訕上者,惡勇而無禮者, 惡果敢而窒者。」曰:「賜也亦有惡乎?」「惡徼 以為知者,惡不孫以為勇者,惡訐以為直者。」 DUANMU CI Czy jest coś, czego Mistrz ścierpieć nie umie? KONFUCJUSZ Owszem. Nie cierpię, ni wstrętu nie tłumię, Do tych co ludzkie wysławiają wady; Do tych co z nizin, a szukają zwady Z tymi u góry, rzucając wyzwiska. Nie cierpię ludzi odważnych, co z bliska Brak kurtuazji okazują smętni; Ni tych, co pewni siebie, ale wstrętni. Czy jest coś czego Duanmu Ci nie lubi? DUANMU CI Nie cierpię, gdy się łutem szczęścia chlubi Ktoś jak mądrością; gdy ktoś się wspomaga Chamstwem i myśli, że to jest odwaga; W nieswoje sprawy kiedy ktoś się wtrąca, Bo myśli, że to wylewność krzepiąca. 17.25 子曰:「唯女子與小人為難養也,近之則不孫, 遠之則怨。」 KONFUCJUSZ Najtrudniej tylko dogodzić na świecie Jest ludziom marnym jak też i kobiecie. Jeśli się z nimi za bardzo kto zżyje, To mu się rzucą jak hieny na szyję. A gdy się od nich ktoś zbytnio odsunie, Jęczeć nicponie zaczną i lalunie. 17.26 子曰:「年四十而見惡焉,其終也已。」 KONFUCJUSZ Gdy w lat czterdzieści ktoś nie jest lubiany, To przepadł; żadne nie zajdą w nim zmiany.

 

bar.png, 541B

Pozostałe rozdziały

I Uczę się pilnie 學而第一
II Jeśli kto rządzi 為政第二
III Kto osiem rzędów 八佾第三
IV Tam gdzie życzliwi 里仁第四
V Gongye Chang 公冶長第五
VI Ran Yong 雍也第六
VII Ja opisuję 述而第七
VIII Taibo 泰伯
IX Konfucjusz rzadko 子罕第九
X W rodzinnej wiosce 鄉黨第十
XI Kiedyś z początku 先進第十一
XII Yan Hui 顏淵第十二
XIII Zhong You 子路第十三
XIV Yuan Xian pyta 憲問第十四
XV Książę Ling z Wei 衛靈公第十五
XVI Ji Kang 季氏第十六
XVII Yang Huo 陽貨第十七
XVIII Wicehrabia z Wei 微子第十八
XIX Zhuansun Shi 子張第十九
XX Yao 堯曰第二十

Copyrights for the Polish translation by: Jarosław Zawadzki ::  Tłumaczenia: chiński-polski