Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

Przekład z języka chińskiego: Jarek Zawadzki (jz@tlumacz-chinskiego.pl)

Źródło: http://konfucjusz.tlumacz-chinskiego.pl/index.php?chapter=ii

Print Drukuj


II Jeśli kto rządzi 為政第二

2.1 子曰:「為政以德,譬如北辰,居其所而眾星共
之。」

KONFUCJUSZ

Jeśli kto rządzi, to cnoty mu trzeba,
By był jak gwiazda polarna u Nieba:
Co nieruchomo w swoim miejscu stoi,
A wokół niej się gwiazd gromada roi.

2.2 子曰:「詩三百,一言以蔽之,曰『思無邪』。」

KONFUCJUSZ

Jest w Księdze pieśni, rzecz to 
oczywista,
Krótkich i długich wierszy różnych trzysta,
A jedno zdanie morał z nich pomieści:
„Złych nie miej myśli” – oto sens ich treści.

2.3 子曰:「道之以政,齊之以刑,民免而無恥;
道之以德,齊之以禮,有恥且格。」

KONFUCJUSZ

Kiedy rządzący stosują rozkazy,
A krnąbrnym tęgie wymierzają razy,
Lud robi wszystko, by uniknąć kary,
Lecz wstyd mu obcy – trudno nie dać wiary.
Gdy władca cnotę wdraża od początku,
A kurtuazją pilnuje porządku,
To lud wstyd pozna i zażenowanie.
Styl życia ludu właściwy się stanie.

2.4 子曰:「吾十有五而志于學,三十而立,
四十而不惑,五十而知天命,六十而耳順,
七十而從心所欲,不踰矩。」

KONFUCJUSZ

Ja kiedy tylko lat piętnaście miałem,
To do nauki się wziąłem z zapałem.
Gdy rok trzydziesty zawitał w me progi,
O własnych siłach stanąłem na nogi.
A kiedy wiosen mi było czterdzieści,
Pewny już byłem i formy, i treści.
Pięćdziesiąt lat i znam dekrety Nieba,
Sześćdziesiąt lat i wiem już czego trzeba.
Lat siedemdziesiąt gdym dostał od losu,
Szedłem już drogą mego serca głosu.
Dziś mogę robić, na co mam ochotę;
Bo już nie zbłądzę, gdyż posiadłem cnotę.

2.5 孟懿子問孝。子曰:「無違。」樊遲御,
子告之曰:「孟孫問孝於我,我對曰『無違』。」
樊遲曰:「何謂也?」子曰:「生事之以禮;
死葬之以禮,祭之以禮。」

(MENG YI pyta o miłość synowską.)

KONFUCJUSZ

Bądź im posłuszny.

(Do FAN XU, który powozi.)

                                          Zadał mi pytanie
Meng Yi, chcąc, żebym odpowiedział na nie:
„Jak kochać ojca i matkę wypada?”
„Bądź im posłuszny” – była moja rada.

FAN XU

Czyli jak?

KONFUCJUSZ

                     W zgodzie z obyczajem dziecię
Służy rodzicom, póki są na świecie.
Kiedy odejdą, szykuje im trumnę,
I przed ołtarzem pamięć ich czci dumne.

2.6 孟武伯問孝。子曰:「父母唯其疾之憂。」

KONFUCJUSZ (po tym jak HRABIA MENG WU 
spytał o miłość synowską.)

Niech tylko w tę się rodzic martwi porę,
Gdy dziecko jego w łóżku leży chore.

2.7 子游問孝。子曰:「今之孝者,是謂能養。
至於犬馬,皆能有養;不敬,何以別乎?」

(YAN YAN pyta o miłość synowską.)

KONFUCJUSZ

Dziś starczy, by co do ust włożyć mieli,
A mówią, że syn kocha rodzicieli.
Kiedy on przecież swoje psy i konie
Tak samo karmi, dba tak samo o nie.
Czcią i szacunkiem nie darzy rodzica.
Czy jest więc jakaś widoczna różnica?

2.8 子夏問孝。子曰:「色難。有事弟子服其勞,
有酒食先生饌,曾是以為孝乎?」

(BU SHANG pyta o miłość synowską.)

KONFUCJUSZ

Rzecz najtrudniejsza to uśmiech na twarzy.
Kiedy się coś do zrobienia przydarzy,
Najmłodszy z synów zakasa rękawy.
Kiedy na stole postawią potrawy,
Starsi wpierw jedzą, a on czeka niemy.
Czy to miłością synowską nazwiemy?

2.9 子曰:「吾與回言終日,不違如愚。退而省其私,
亦足以發。回也,不愚。」

KONFUCJUSZ

Raz rozmawiałem z Yan Hui’em dzień cały.
Ten się nie spierał, niczym ogłupiały.
Gdy jednak odszedł, pomyślałem sobie,
Że rekonesans jemu mały zrobię.
I wtedy to się właśnie okazało,
Że sam ma własnych przemyśleń nie mało,
A na dodatek w czyn obraca słowa.
Yan Hui nie głupi, Yan Hui tęga głowa.

2.10 子曰:「視其所以,觀其所由,察其所安。
人焉廋哉?人焉廋哉?」

KONFUCJUSZ

Zobacz, co robi, jakie ma pobudki;
Sprawdź, czym wycisza rozterki i smutki.
Gdy informacja pełna i gotowa,
Żaden się człowiek przed tobą nie schowa.

2.11 子曰:「溫故而知新,可以為師矣。」

KONFUCJUSZ

Dawnym i nowym umiesz sprawom sprostać –
Nauczycielem możesz wtedy zostać.

2.12 子曰:「君子不器。」

KONFUCJUSZ

Nie jest narzędziem człek prawy. On, panie,
Więcej niż jedno ma zastosowanie.

2.13 子貢問君子。子曰:「先行其言,而後從之。」

(DUANMU CI pyta, kim jest człek prawy.)

KONFUCJUSZ

Zanim coś powie, to najpierw wykona.
Mówi dopiero, gdy sprawa skończona.

2.14 子曰:「君子周而不比,小人比而不周。」

KONFUCJUSZ

Człek prawy łączy i stroni od bitwy.
Człek marny dzieli i skłonny do sitwy.

2.15 子曰:「學而不思則罔,思而不學則殆。」

KONFUCJUSZ

Gdy się bezmyślnie uczysz – to komedia.
Gdy zaś bezwiednie myślisz – to tragedia.

2.16 子曰:「攻乎異端,斯害也已!」

KONFUCJUSZ

Kto się z myślami odmiennymi brata,
Czeka go wkrótce niechybna zatrata.

2.17 子曰:「由!誨女知之乎?知之為知之,
不知為不知,是知也。」

KONFUCJUSZ

Oto jest mądrość:  Jak wiesz to wiesz, ale,
Zhong You, jak nie wiesz, wtedy nie wiesz wcale.

2.18 子張學干祿。子曰:「多聞闕疑,慎言其餘,
則寡尤;多見闕殆,慎行其餘,則寡悔。言寡尤,
行寡悔,祿在其中矣。」

KONFUCJUSZ (do ZHUANSUN SHI’ego, 
który uczy się na urzędnika.)

Wsłuchuj się w słowa, odrzucaj niejasne,
Resztę ostrożnie powtórz jako własne.
A wtedy, wierz mi, drogi przyjacielu,
Że błędów w pracy nie popełnisz wielu.
Wpatruj się w czyny, odrzucaj te zgubne,
Z wolna powtarzaj poczynania chlubne.
Wtedy nie będziesz żałował niczego.
Tak się urzędy sprawuje kolego.

2.19 哀公問曰:「何為則民服?」孔子對曰:「舉
直錯諸枉,則民服;舉枉錯諸直,則民不服。」

GONGSUN JIANG

Czy jest metoda, czy też trzeba cudu,
By móc się cieszyć posłuszeństwem ludu?

KONFUCJUSZ

Promuj uczciwych, pozbywaj się drani,
A ludzie będą korni i oddani.
Promuj łajdaków, uczciwych karć wszędzie,
A lud ci nigdy posłuszny nie będzie.

2.20 季康子問:「使民敬、忠以勸,如之何?」子
曰:「臨之以莊則敬,孝慈則忠,舉善而教不能,
則勸。」

JI KANG

Jak sprawić, aby lud był – wszystkie stany –
Pokorny, wierny i zmotywowany?

KONFUCJUSZ

Pokaż majestat, groźnym spojrzyj okiem,
A lud pokorny miał będziesz pod bokiem.
Bądź mu jak ojciec, jak syn kochający,
A będzie lud ci w wierności gorący.
Kto bystry – promuj; przyuczaj, kto tępy.
Zmotywowanych miał będziesz zastępy.

2.21 或謂孔子曰:「子奚不為政?」子曰:「《書》
云孝乎:『惟孝友于兄弟,施於有政。』是亦為政,
奚其為為政?」

KTOŚ (pyta KONFUCJUSZA.)

Chciałbym to wiedzieć, czemu nie myślicie
Się w polityczne angażować życie?

KONFUCJUSZ

W Księdze historii takie znajdziesz 
słowa,
Które ci teraz powtórzę od nowa:
„Miłość braterska oddana i prawa
To w rzeczy samej polityczna sprawa.”
Tak więc rozumiesz teraz znakomicie,
Że jest i inne polityczne życie.

2.22 子曰:「人而無信,不知其可也。大車無輗,
小車無軏,其何以行之哉?」

KONFUCJUSZ

Strach jest zaufać, więc co zrobić można,
Z osobą, której reputacja zdrożna?
Jeśli wóz mamy, ale wóz bez osi,
To jak nim jeździć? – aż się spytać prosi.

2.23 子張問:「十世可知也?」子曰:「殷因於夏
禮,所損益,可知也;周因於殷禮,所損益,可知
也;其或繼周者,雖百世可知也。」

ZHUANSUN SHI

Jedna dynastia za drugą się zmienia.
Jak tu dziesięciu poznać wydarzenia?

KONFUCJUSZ

Od Xia przejęli zwyczaje Yinowie.
Co w nich zmienili, każdy wszak odpowie.
Zhou zaś od Yinów przejęli zwyczaje.
Co w nich zmienili, dziś jasnym się staje.
Jeśli następcy iść będą tym torem,
Los wszystkich stoi przed nami otworem.

2.24 子曰:「非其鬼而祭之,諂也。見義不為,無
勇也。」

KONFUCJUSZ

Kto obce duchy adorować raczy,
Chce wdać się w łaski możnych i bogaczy.
Kto zna powinność, a palcem nie ruszy,
Znać, że jest tchórzem strwożonym po uszy.