Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

Przekład z języka chińskiego: Jarek Zawadzki (jz@tlumacz-chinskiego.pl)

Źródło: http://konfucjusz.tlumacz-chinskiego.pl/index.php?chapter=iii

Print Drukuj


III Kto osiem rzędów 八佾第三

3.1 孔子謂季氏:「八佾舞於庭,是可忍也,孰不可
忍也?」

KONFUCJUSZ (mówiąc o JI HUANie.)

Kto osiem rzędów ma w domu tancerzy,
Przez co się władcy swemu przeniewierzy,
A my zdzierżymy to, choć to rzecz zdrożna,
Jakichże spraw nam wtedy znieść nie można?

3.2 三家者以『雍』徹。子曰:「『相維辟公,天子
穆穆』,奚取於三家之堂?」

KONFUCJUSZ (słysząc, że trzy rodziny śpiewają 
„W harmonii i zgodzie” podczas uprzątania 
ołtarza.)

„Wzniosły Syn Niebios a przy nim książęta”
Co w tych trzech domach ta pieśń robi święta?

3.3 子曰:「人而不仁,如禮何?人而不仁,如樂
何?」

KONFUCJUSZ

Gdy kto nie posiadł jeszcze życzliwości,
Na próżno grzeczność w jego sercu gości.
Gdy kto nie posiadł jeszcze życzliwości,
Muzyka próżno w duszy miejsce mości.

3.4 林放問禮之本。子曰:「大哉問!禮,與其奢也,
寧儉;喪,與其易也,寧戚。」

(LIN FANG pyta o podstawę kurtuazji.)

KONFUCJUSZ

Dobre pytanie! Lepszy od przepychu
Skromny obyczaj spełniony po cichu.


A na pogrzebie lepiej być w żałobie,
Niźli swobodnie wystawać przy grobie.

3.5 子曰:「夷狄之有君,不如諸夏之亡也。」

KONFUCJUSZ

Dziś barbarzyńcy nawet władców mają;
Nie są bezpańską taką jak my zgrają.

3.6 季氏旅於泰山。子謂冉有曰:「女弗能救與?」
對曰:「不能。」子曰:「嗚呼!曾謂泰山,不如
林放乎?」

(JI HUAN wybiera się na górę Tai.)

KONFUCJUSZ (do RAN QIU)

Czy zdołasz jeszcze go zawrócić z drogi?

RAN QIU

Nie.

KONFUCJUSZ

          No to mamy problem całkiem srogi.
Bo jak to jest, że góra Tai ogromna
Może być mniej od Lin Fanga przytomna?

3.7 子曰:「君子無所爭,必也射乎!揖讓而升,下
而飲,其爭也君子。」

KONFUCJUSZ

Nie szuka sobie człek prawy rywali.
Strzelanie z łuku jednak doskonali.
Staje w zawody, poczym wszystkich gości.
Tak swej dowodzi człek prawy bitności.

3.8 子夏問曰:「『巧笑倩兮,美目盼兮,素以為絢
兮。』何謂也?」子曰:「繪事後素。」曰:「禮
後乎?」子曰:「起予者商也!始可與言詩已矣。」

BU SHANG

„Jej piękny uśmiech śliczne krasi lica,
W jej cudnym oku zalotna źrenica,
Zarys wypełnia barwa kolorowa.”
Niech mi ktoś powie, o czym tutaj mowa.

KONFUCJUSZ

Trzeba wykonać najpierw szkic obrazu,
Nie można przecież kłaść farby od razu.

BU SHANG

Coś kurtuazję więc również poprzedza?

KONFUCJUSZ

Moim natchnieniem jest Bu Shanga wiedza,
A i przyjemność mi nie małą sprawia.
Dobrze się z Panem o wierszach rozmawia.

3.9 子曰:「夏禮,吾能言之,杞不足徵也;殷禮,
吾能言之,宋不足徵也。文獻不足故也,足則吾能
徵之矣。」

KONFUCJUSZ

O kurtuazji czasów Xia nie jedno
Powiedzieć mógłbym, poruszając sedno.
Ale i tak to niczego nie zmienia,
Bo w państwie Qi nie znajdę potwierdzenia.
O kurtuazji czasów Yin nie jedno
Powiedzieć mógłbym, poruszając sedno.
Ale i tak to niczego nie zmienia,
Bo w państwie Song nie znajdę potwierdzenia.
Nie ma już mędrców, pism przepadły zwoje,
A z nimi również potwierdzenie moje.

3.10 子曰:「禘自既灌而往者,吾不欲觀之矣。」

KONFUCJUSZ

Podczas Wielkiego Obrządku w świątyni,
Który to władca raz na pięć lat czyni,
Choć jestem widzem w ceremonii trakcie,
Przestaję patrzeć po libacji akcie.

3.11 或問禘之說。子曰:「不知也。知其說者之於
天下也,其如示諸斯乎!」指其掌。

KONFUCJUSZ (zapytany przez kogoś o Wielki 
Obrządek.)

Nie wiem. A jeśli ktoś wie i rozumie,
To świat tajemnic przed nim nie ma w sumie,
Taki z łatwością ci światem zawładnie,
Bo tak go widzi, jak ja to (wskazuje swoją dłoń) dokładnie.

3.12 祭如在,祭神如神在。子曰:「吾不與祭,如
不祭。」

(KONFUCJUSZ oddaje cześć przodkom tak, jakby 
byli obecni; oddaje cześć bóstwom tak, jakby były 
obecne.)

KONFUCJUSZ

Gdy mnie przy świętym nie ma rytuale,
To tak jak gdybym czci nie oddał wcale.

3.13 王孫賈問曰:「『與其媚於奧,寧媚於竈。』
何謂也?」子曰:「不然,獲罪於天,無所禱也。」

WANG SUNJIA

„Lepiej bić pokłon kuchennemu bogu,
Niż się do innych w izby modlić rogu.”
Jak to rozumieć?

KONFUCJUSZ

                                    Nic bardziej mylnego.
Grzech najdrobniejszy Niebiosa dostrzegą.
Jeśli Niebiosa się na kimś zawiodły,
To na nic żadne nie zdadzą się modły.

3.14 子曰:「周監於二代,郁郁乎文哉!吾從周。」

KONFUCJUSZ

Z dwóch epok czerpie era Zhou swą siłę.
Pisma wyniosłe, księgi sercu miłe!
Więc nie powinno to dziwić nikogo,
Że naznaczoną przez Zhou idę drogą.

3.15 子入大廟,每事問。或曰:「孰謂鄹人之子知
禮乎?入大廟,每事問。」子聞之曰:「是禮也。」

(KONFUCJUSZ wchodzi do świątyni i wypytuje o wszystko.)

KTOŚ

Zna kurtuazję ten z Zou erudyta?
Wszedł do świątyni i o wszystko pyta.
Nic sam nie zrobi, nim mu nie wyjaśnię.

KONFUCJUSZ (słyszy to.)

Bo to jest przecież kurtuazja właśnie.

3.16 子曰:「『射不主皮。』為力不同科,古之道
也。」

KONFUCJUSZ

„Z łuku nie trzeba strzałą przebić tarczy.”
Bo nie każdemu przecież sił wystarczy.
Chodzi wszak o to, by trafić do celu.
Oto zasada sprzed stuleci wielu.

3.17 子貢欲去告朔之餼羊。子曰:「賜也,爾愛其
羊,
我愛其禮。」

(DUANMU CI chce usunąć zwyczaj składania 
ofiary z jagnięcia w pierwszym dniu miesiąca.)

KONFUCJUSZ

Duanmu Ci widać po jagnięciu szlocha,
A moje serce ten obyczaj kocha.

3.18 子曰:「事君盡禮,人以為諂也。」

KONFUCJUSZ

Gdy z kurtuazją ktoś u władcy służy,
To za lizusa go biorą niektórzy.

3.19 定公問:「君使臣,臣事君,如之何?」孔子
對曰:「君使臣以禮,臣事君以忠。」

KSIĄŻĘ DING

Sługa ma pana, pan ma swoje sługi.
Jak się zachować ma jeden i drugi?

KONFUCJUSZ

Pan okazuje słudze kurtuazję.
Sługa mu wierny na każdą okazję.

3.20 子曰:「關雎,樂而不淫,哀而不傷。」

KONFUCJUSZ

Jest w Księdze pieśni wiersz „Śpiew rybołowa.”
Prawda w tym wierszu zawarta nienowa:
W radości swojej nie bądź wyuzdany;
A gdy się smucisz, nie rozdrapuj rany.

3.21 哀公問社於宰我。宰我對曰:「夏后氏以松,
殷人以柏,周人以栗,曰使民戰栗。」子聞之曰:
「成事不說,遂事不諫,既往不咎。」

(KSIĄŻĘ AI pyta, jak budować ołtarze.)

ZAI YU

Ród z Xia ołtarze miał z sosnowych bali,
Yinowie zaś z cyprysu budowali.
Ród z Zhou stosuje kasztanowca drewno,
Gdyż lud się wtedy będzie trwożył pewno.

KONFUCJUSZ (usłyszawszy to.)

O tym, co było, rozprawiać nie warto,
Ni kontestować sprawę już zatartą.
Gdyż się nie cofną dokonane czyny.
Było, minęło. Próżno szukać winy.

3.22 子曰:「管仲之器小哉!」或曰:「管仲儉
乎?」
曰:「管氏有三歸,官事不攝,焉得儉?」「然則
管仲知禮乎?」曰:「邦君樹塞門,管氏亦樹塞門;
邦君為兩君之好,有反坫,管氏亦有反坫。管氏而
知禮,孰不知禮?」

KONFUCJUSZ

Mówię wam, Guan Zhong to był człowiek marny.

KTOŚ

Ale czyż Guan Zhong nie był gospodarny?

KONFUCJUSZ

Co? Gospodarny? On miał trzy tarasy!

KTOŚ

Znał kurtuazję, czy też był bez klasy?

KONFUCJUSZ

Jak władca wejście zakrył parawanem,
To i ten zakrył. Takim czuł się panem.
Miał władca barek na biesiadnej sali,
Gdzie puste czarki goście odkładali.
Więc Guan Zhong również w swojej posiadłości
Taki sam barek usypał dla gości.
Jeśli człek marny i na luksus łasy
Ma styl i klasę, to kto nie ma klasy?

3.23 子語魯大師樂。曰:「樂其可知也:始作,翕
如也;從之,純如也,皦如也,繹如也,以成。」

KONFUCJUSZ (do ministra muzyki w państwie Lu.)

Pojąć muzykę to jest rzecz możliwa.
Wpierw jednocześnie dźwięków chór ożywa.
Potem w harmonii wszystkie dźwięki płyną,
Lecz odrębności ich w tłumie nie giną.
I tak melodia brzmi już nieprzerwana.
I to muzyką zwie się, proszę pana.

3.24 儀封人請見。曰:「君子之至於斯也,吾未嘗
不得見也。」從者見之。出曰:「二三子,何患於
喪乎?天下之無道也久矣,天將以夫子為木鐸。」

POGRANICZNIK Z MIASTA YI (prosi o 
audiencję.)

Jeśli zawita człek prawy w te strony,
To jest przeze mnie zawsze odwiedzony.

(Uczniowie umawiają go na audiencję.)

(Wychodzi do nich.)

Drodzy uczniowie, czemu się dręczycie
I na wygnaniu spędzacie swe życie?
Świat już od dawna błędną kroczy drogą.
Niebiosa tego dłużej znieść nie mogą.
Pragnąc Mistrzowi powierzyć tę sprawę,
Już mu szykują ministra buławę.

3.25 子謂韶,「盡美矣,又盡善也。」謂武,「盡
美矣,未盡善也」。

KONFUCJUSZ (o melodii Shao.)

Dobrą ma nutę, piękną doskonale.

(O melodii Wu.)

Piękną ma nutę, nie tak dobrą wcale.

3.26 子曰:「居上不寬,為禮不敬,臨喪不哀,吾
何以觀之哉?」

KONFUCJUSZ

Gnębią poddanych przy każdej okazji.
Nie przestrzegają zasad kurtuazji.
A wczas pogrzebu nie smucą się stratą
Bliskiej osoby. Nie chcę patrzeć na to.