Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

Przekład z języka chińskiego: Jarek Zawadzki (jz@tlumacz-chinskiego.pl)

Źródło: http://konfucjusz.tlumacz-chinskiego.pl/index.php?chapter=ix

Print Drukuj


IX Konfucjusz rzadko 子罕第九

9.1 子罕言利,與命,與仁。

(KONFUCJUSZ rzadko mówi o zysku, 
przeznaczeniu i życzliwości.)

9.2 達巷黨人曰:「大哉孔子!博學而無所成名。」
子聞之,謂門弟子曰:「吾何執?執御乎?執射乎?
吾執御矣。」

OSOBA Z WIOSKI DAXIANG

Wielki Konfucjusz z wykształcenia słynie,
Ale się w żadnej nie wsławił dziedzinie.

(Słyszy to KONFUCJUSZ.)

KONFUCJUSZ (do uczniów.)

Czym się więc zająć, by w sławy wejść kręgi?
Zostać łucznikiem? Powozić zaprzęgi?
Może się inni łucznictwem i szczycą,
Lecz ja to raczej zostanę woźnicą.

9.3 子曰:「麻冕,禮也;今也純,儉。吾從眾。拜
下,禮也;今拜乎上,泰也。雖違眾,吾從下。」

KONFUCJUSZ

Dawnymi czasy była czapka lniana
Za kurtuazji przejaw uważana.
Dzisiaj natomiast są czapki jedwabne,
Mniej pracochłonne, oszczędne i zgrabne.
Takie są teraz czapki w tej krainie: 
Jak inni wokół, tak i ja też czynię.
Niegdyś gdy sługa witał swego pana,
Pod drzwiami padał przed nim na kolana,
Co kurtuazji też było oznaką.
Dziś czy kto zważa na powinność taką?
Każdy od razu wchodzi bez pytania,
I będąc w środku, dopiero się kłania.
Co za bezczelność! Niż wszyscy inaczej
Ja się pokłonić wolę w progu raczej.

9.4 子絕四:毋意,毋必,毋固,毋我。

(KONFUCJUSZ wyrzeka się czterech rzeczy: nie 
wydaje opinii wedle swego upodobania; nie twierdzi, 
że coś musi być tak czy tak; nie jest uparty; nie 
uważa się za najważniejszego.)

9.5 子畏於匡。曰:「文王既沒,文不在茲乎?天之
將喪斯文也,後死者不得與於斯文也;天之未喪斯
文也,匡人其如予何?」

KONFUCJUSZ (osaczony w osadzie Kuang.)

Król Wen był umarł, lecz czyż nadaremnie?
Czy ta kultura nie żyje wciąż we mnie?
Wszak gdyby taka była wola Nieba,
Że tej kultury pozbyć się potrzeba,
To czy by moim stała się udziałem?
A z woli Nieba skoro ją dostałem,
Znać, że Niebiosa się jej nie pozbyły.
Lud Kuangu tak więc nie ma na mnie siły.

9.6 大宰問於子貢曰:「夫子聖者與?何其多能也?」
子貢曰:「固天縱之將聖,又多能也。」子聞之,
曰:「大宰知我乎?吾少也賤,故多能鄙事。君子
多乎哉?不多也。」牢曰:「子云,『吾不試,故
藝』。」

WIELKI DOSTOJNIK (do DUANMU 
CI’ego.)

Święta jest wiedza Mistrza i doniosła,
A niejednego posiadł kunszt rzemiosła.
Jak to możliwe?

DUANMU CI

                                     Wszak Niebo mu dało
Mądrości wiele i kunsztu niemało.

KONFUCJUSZ (słysząc to.)

Wielki dostojnik może słyszał o mnie,
Że byłem biedny za młodu ogromnie,
Więc się każdego chwytałem zajęcia.
Gdzież wprawa taka u króla czy księcia?

QIN LAO

Mistrz sam powiedział, że na żadnym Dworze
Sobie posady dziś znaleźć nie może.
Sporo więc czasu poświęcić jest w stanie
Na kunsztu swego częste szlifowanie.

9.7 子曰:「吾有知乎哉?無知也。有鄙夫問於我,
空空如也,我叩其兩端而竭焉。」

KONFUCJUSZ

Czy ja mam wiedzę? Nie ma wiedzy we mnie.
Gdy mnie człek prosty spyta – to daremnie.
Bo tył do przodu odwrócę pytanie
I taką człowiek odpowiedź dostanie.

9.8 子曰:「鳳鳥不至,河不出圖,吾已矣夫!」

KONFUCJUSZ

Nie ma Feniksów, ani mapy z rzeki.
Czy już przepadłem z kretesem na wieki?

9.9 子見齊衰者、冕衣裳者與瞽者,見之,雖少必作;
過之,必趨。

(KONFUCJUSZ widzi człowieka w żałobie, osobę 
ubraną odświętnie oraz ślepca. Widzi 
ich i wstaje, chociaż są od niego młodsi; kiedy ich 
mija, czyni to żwawo.)

9.10 顏淵喟然歎曰:「仰之彌高,鑽之彌堅;瞻之
在前,忽焉在後。夫子循循然善誘人,博我以文,
約我以禮。
欲罷不能,既竭吾才,如有所立卓爾。雖欲從之,
末由也已。」

YAN HUI (wzdycha jękliwie.)

Oczy ku temu unoszę do góry;
Jakże wysoko jest, wyżej niż chmury.
Patrzę przed siebie i przecieram oczy;
Nim się spostrzegę, a już za mną kroczy.
Nieustająco Konfucjusz urzeka,
Dobrocią swoją przyciąga człowieka.
On wykształceniem mnie ujmuje oraz
Swą kurtuazją zniewala raz po raz.
Choćbym chciał skończyć, to nie mam już siły
Wszystkie zdolności się moje skończyły,
W obliczu tego, co tak nieugięcie
Stoi, choć wszelkie przechodzi pojęcie.
I choćbym za nim pragnął ruszyć w drogę,
To – koniec końców – podążyć nie mogę.

9.11 子疾病,子路使門人為臣。病閒,曰:「久矣
哉!由之行詐也,無臣而為有臣。吾誰欺?欺天乎?
且予與其死於臣之手也,無寧死於二三子之手乎?
且予縱不得大葬,予死於道路乎?」

(KONFUCJUSZ jest poważnie chory. ZHONG 
YOU posyła uczniów w charakterze służby 
domowej. Stan KONFUCJUSZA 
polepsza się.)

KONFUCJUSZ

O, już od dawna mnie tu Zhong You mami:
Ja służby nie mam, a tu słudzy sami;
Każdą się w domu zajmują potrzebą.
Kogóż oszukać miałbym? Kogo? Niebo?
Wszak kto by wolał umrzeć w rękach służby,
Bardziej niżeli w rękach uczniów? Któżby?
Choć miał nie będę pogrzebu z polotem,
To wszak nie umrę na drodze pod płotem.

9.12 子貢曰:「有美玉於斯,韞匵而藏諸?求善賈
而沽諸?」子曰:「沽之哉!沽之哉!我待賈者
也。」

DUANMU CI

Czy chować skarby w skrzyni pod podłogą?
Czy może lepiej sprzedać komuś drogo?

KONFUCJUSZ

No sprzedać, sprzedać! Ja też notabene
Na odpowiednią tylko czekam cenę.

9.13 子欲居九夷。或曰:「陋,如之何!」子曰:
「君子居之,何陋之有?」

(KONFUCJUSZ chce się wyprowadzić do kraju 
wschodnich barbarzyńców.)

KTOŚ

Tam? Ale po cóż pan tam idzie? Panie,
Toż tam nic nie ma tylko zacofanie!

KONFUCJUSZ

Tam gdzie człek prawy mieszka, proszę pana,
To już kraina nie jest zacofana.

9.14 子曰:「吾自衛反魯,然後樂正,雅頌各得其
所。」

KONFUCJUSZ

Do Lu wróciłem po dłuższym pobycie
W Wei i muzyka, którą tu słyszycie,
Wpłynęła znowu na właściwe wody.
Znają swe miejsce hymny oraz ody.

9.15 子曰:「出則事公卿,入則事父兄,喪事不敢
不勉,不為酒困,何有於我哉?」

Gdy dom opuszczę na krócej lub dłużej,
To dostojnikom oraz księciu służę.
A kiedy w domu rodzinnym zaś jestem,
Ojca i braci hojnym darzę gestem.
Nie śmiem zaniedbać płaczu i żałoby,
Gdy ruszyć trzeba z procesją na groby.
Wódki czy bimbru na umór nie piję.
To nic trudnego, po prostu tak żyję.

9.16 子在川上,曰:「逝者如斯夫!不舍晝夜。」

KONFUCJUSZ (nad brzegiem rzeki.)

Tak jak tej rzeki nie wstrzyma nic biegu,
Tak czas nie staje, dla tych co na brzegu.

9.17 子曰:「吾未見好德如好色者也。」

KONFUCJUSZ

Żeby ktoś cnotę z równym czcił zapałem,
Jak inny wdzięki wielbi, nie widziałem.

9.18 子曰:「譬如為山,未成一簣,止,吾止也;
譬如平地,雖覆一簣,進,吾往也。」

KONFUCJUSZ

Niczym gdy ziemi bambusowe kosze
Na usypanie jakiejś góry noszę,
Choćby jednego kosza brakowało,
Ażebym górę mógł usypać całą,
A zaprzestanę i kosz swój odłożę:
Z mojej się tylko tak woli stać może.
Niczym gdy ziemi bambusowe kosze
Na równy teren niestrudzenie noszę,
Choćbym zaledwie na ów teren cały,
Jeden wysypał koszyk ziemi mały,
A nie przestanę i starań dołożę:
Z mojej się tylko tak woli stać może.

9.19 子曰:「語之而不惰者,其回也與!」

KONFUCJUSZ

Raz Yan Hui’owi powiedzieć starczyło,
A ten już działał; sumienny aż miło.

9.20 子謂顏淵,曰:「惜乎!吾見其進也,未見其
止也。」

KONFUCJUSZ (o YAN HUI’u.)

Ach szkoda! Na przód wciąż parł pełen werwy.
Nigdy nie skończył, pracował bez przerwy.

9.21 子曰:「苗而不秀者有矣夫!秀而不實者有矣
夫!」

KONFUCJUSZ

Są takie pędy, które chociaż rosną,
To próżno szukać na nich kwiatów wiosną.
Są również takie, co choć mają kwiecie,
Owoców żadnych na nich nie znajdziecie.

9.22 子曰:「後生可畏,焉知來者之不如今也?四
十、五十而無聞焉,斯亦不足畏也已。」

KONFUCJUSZ

Z powagą młodych traktować należy.
Kto wie, co przyszłość przyniesie młodzieży?
Bo skąd nam wiedzieć, czy kiedyś w przyszłości
Lepszą posadę sobie ktoś wymości?
Gdy lat czterdzieści, pięćdziesiąt miał będzie,
A nie osiągnie sławy w żadnym względzie,
To oczywistym się wtedy też stanie,
Że zbyt poważne było traktowanie.

9.23 子曰:「法語之言,能無從乎?改之為貴。巽
與之言,能無說乎?繹之為貴。說而不繹,從而不
改,吾末如之何也已矣。」

KONFUCJUSZ

Czyż nie posłuchać można upomnienia?
Lepiej jest jednak, jeśli się je zmienia.
Czyż to nie radość, kiedy ktoś usłucha?
Lepiej z uwagą jest nadstawić ucha.
Ten kto się cieszy, a w głąb spraw nie wnika,
I nic nie zmienia, choć słucha zwierzchnika,
To choć bym nie wiem jaką posiadł władzę,
Ja na takiego już nic nie poradzę.

9.24 子曰:「主忠信,毋友不如己者,過則勿憚
改。」

KONFUCJUSZ

Wiernym i ufnym bądź w każdym sposobie,
Przyjaciół szukaj śród podobnych sobie.
Gdy błąd popełnisz, nie drżyj z tego względu
I nigdy nie bój się naprawić błędu.

9.25 子曰:「三軍可奪帥也,匹夫不可奪志也。」

KONFUCJUSZ

Dowódcę porwać zdołają żołnierze,
Lecz nic ludowi woli nie odbierze.

9.26 子曰:「衣敝縕袍,與衣狐貉者立,而不恥者,
其由也與?『不忮不求,何用不臧?』」子路終身
誦之。子曰:「是道也,何足以臧?」

KONFUCJUSZ

W płócienną togę zdartą i zleżałą
Odziany tylko, zawsze stoi śmiało
Z tymi, co lisie i borsucze skóry
Na sobie mają. Dzisiaj mało który
By tak potrafił, oto Zhong You cały.
A słowa pieśni tak to opisały:
„Niczego nie chce ani nie zazdrości.
Czy brak takiemu jest znakomitości?”

(ZHONG YOU powtarza to nieustannie.)

To są podstawy. Któż to sobie rości
Takie pretensje do znakomitości?

9.27 子曰:「歲寒,然後知松柏之後彫也。」

KONFUCJUSZ

Gdy mróz przychodzi i długo do wiosny,
Widać gdzie stoją cyprysy i sosny.
Gdy inne zieleń potraciły swoją,
Te dwa się w igły jeszcze długo stroją.

9.28 子曰:「知者不惑,仁者不憂,勇者不懼。」

KONFUCJUSZ

Kto wiedzę posiadł, korzysta z niej mądrze;
On niepewności nie zazna, bo skądże.
Życzliwym troska nie zagradza drogi.
A kto odważny, ten i nie zna trwogi.

9.29 子曰:「可與共學,未可與適道;可與適道,
未可與立;可與立,未可與權。」

KONFUCJUSZ

Nie jest tak, że gdy się razem uczycie,
To też i razem pójdziecie przez życie.
A jeśli jedną wam przyjdzie pójść drogą,
Różne kariery na was czekać mogą.
Gdy na tym samym was sadzą urzędzie,
Wasza decyzja czasem inna będzie.

9.30 「唐棣之華,偏其反而。豈不爾思?室是遠
而。」
子曰:「未之思也,夫何遠之有?」

Tańczy na wietrze, leci śliwy kwiecie.
Czemu nie tęsknię? Boś daleko w świecie.

KONFUCJUSZ

Wcale nie tęskni, przecież dla człowieka,
Co tęskni, żadna dal nie jest daleka.