Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

Przekład z języka chińskiego: Jarek Zawadzki (jz@tlumacz-chinskiego.pl)

Źródło: http://konfucjusz.tlumacz-chinskiego.pl/index.php?chapter=v

Print Drukuj


V Gongye Chang 公冶長第五

5.1 子謂公冶長,「可妻也。雖在縲絏之中,非其罪
也」。以其子妻之。

KONFUCJUSZ (o GONGYE CHANGu.)

Choć pęta znosić musiał i więzienie,
To winny nie był. Ja go więc ożenię.

(KONFUCJUSZ daje mu swą córkę za żonę.)

5.2 子謂南容,「邦有道,不廢;邦無道,免於刑
戮。」以其兄之子妻之。

KONFUCJUSZ (o NANGONG KUO)

On w kraju prawym jest za urzędnika.
A w kraju podłym, niesławy unika.

(KONFUCJUSZ daje mu córkę swego starszego 
brata za żonę.)

5.3 子謂子賤,「君子哉若人!魯無君子者,斯焉取
斯?」

KONFUCJUSZ (o FU BUQIm.)

Jest to człek prawy! Jeśli prawych osób
W państwie Lu nie ma, no to w jaki sposób
Jest z Fu Buqiego taki człowiek prawy?
Kto tajemnicę odgadnie tej sprawy?

5.4 子貢問曰:「賜也何如?」子曰:「女器也。」
曰:「何器也?」曰:「瑚璉也。」

DUANMU CI

Co przypominam?

KONFUCJUSZ

                                       Sagan. Co ty na to?

DUANMU CI

A jaki sagan?

KONFUCJUSZ

                            Zdobiony bogato.

5.5 或曰:「雍也,仁而不佞。」子曰:「焉用佞?
禦人以口給,屢憎於人。不知其仁,焉用佞?」

KTOŚ

Co do Ran Yonga, jest to człek życzliwy,
Ale w mówieniu nie jest bardzo żywy.

KONFUCJUSZ

A niby po co ma być żwawy w mowie?
Kto jak orator na wszystko odpowie
I krasomówstwem będzie mamił ludzi,
Ten tylko niechęć tym do siebie wzbudzi.
Nie wiem czy Ran Yong to człek jest życzliwy,
Lecz nie ma po co w swej mowie być żywy.

5.6 子使漆雕開仕。對曰:「吾斯之未能信。」子說。

QIDIAO KAI

(KONFUCJUSZ proponuje mu objęcie urzędu.)

Ja tak odpowiem, skoro Mistrz ciekawy:
Nie jestem gotów, podjąć się tej sprawy.

(KONFUCJUSZ cieszy się.)

5.7 子曰:「道不行,乘桴浮于海。從我者其由與?」
子路聞之喜。子曰:「由也好勇過我,無所取材。」

KONFUCJUSZ

Jeśli prawości wśród ludzi nie wdrożę,
To małą tratwą wyruszę na morze.
Na oceanu tego połać ciemną,
To chyba tylko Zhong You ruszy ze mną.

(ZHONG YOU cieszy się.)

Zhong You odważny jest bardziej ode mnie,
Zręczności wielkiej nie posiada niemniej.

5.8 孟武伯問:「子路仁乎?」子曰:「不知也。」
又問。子曰:「由也,千乘之國,可使治其賦也,
不知其仁也。」「求也何如?」子曰:「求也,千
室之邑,百乘之家,可使為之宰也,不知其仁也。」
「赤也何如?」子曰:「赤也,束帶立於朝,可使
與賓客言也,不知其仁也。」

HRABIA MENG WU

Czy życzliwości Zhong You zasad strzeże?

KONFUCJUSZ

Nie wiem.

(HRABIA MENG WU ponawia pytanie.)

                       Jednakże z przekonaniem wierzę,
Iż mógłby w kraju, co ma wozów tysiąc,
Armią dowodzić. Lecz nie mogę przysiąc,
Że z życzliwością się prowadzić będzie.

HRABIA MENG WU

A Ran Qiu?

KONFUCJUSZ

                        Ran Qiu może na urzędzie,
Gdzie sto powozów, sprawować władanie
I bez wątpienia jest on również w stanie
Być merem miasta, w którym rodzin tysiąc.
Jednak nie mogę i tym razem przysiąc,
Że z życzliwością się prowadzić będzie.

HRABIA MENG WU

A Gongxi Chi?

KONFUCJUSZ

                              Ten bez trudu orędzie,
Jeżeli władca go tylko poprosi,
Do zagranicznych posłańców wygłosi,
W pałacu stojąc gościnnej komnacie,
W sznurem jedwabnym przepasanej szacie.
Lecz skąd mi wiedzieć, o tym czy on wszędzie
Strzec życzliwości zasad zawsze będzie?

5.9 子謂子貢曰:「女與回也孰愈?」對曰:「賜也
何敢望回。回也聞一以知十,賜也聞一以知二。」
子曰:「弗如也!吾與女弗如也。」

KONFUCJUSZ (do DUANMU CI’ego.)

Jak byś z Yan Hui’em mógł, swoim kolegą,
Siebie porównać?

DUANMU CI

                                      Gdzie mi tam do niego?
Jemu wystarczy, że usłyszy jedno
I już wie wszystko, i ogół i sedno.
Gdy mnie się uda usłyszeć coś, wtedy
Kroczek kolejny postawię od biedy.

KONFUCJUSZ

Lepszy jest Yan Hui, spierać się daremnie.
Lepszy od ciebie i lepszy ode mnie.

5.10 宰予晝寢。子曰:「朽木不可雕也,糞土之牆
不可杇也,於予與何誅。」子曰:「始吾於人也,
聽其言而信其行;今吾於人也,聽其言而觀其行。
於予與改是。」

(ZAI YU śpi w dzień.)

KONFUCJUSZ

Próżno się łudzić, przecież to rzecz pewna:
Nie będzie rzeźby z uschniętego drewna;
Ni otynkować się nie da ścian z błota:
Na nic wysiłek, daremna robota.
Poco więc ganić miałbym Zai Yu, żeby
Się opamiętał? Nie widzę potrzeby.

KONFUCJUSZ

Ufałem niegdyś, że raz dane słowo,
W czyn obracane jest bezwarunkowo.
Teraz jednakże, gdy kto słowem rzuci,
To się przyglądam, czy je w czyn obróci.
Zai Yu mnie zmienił; to z jego działania
Taka się dla mnie nauka wyłania.

5.11 子曰:「吾未見剛者。」或對曰:「申棖。」
子曰:「棖也慾,焉得剛?」

KONFUCJUSZ

Nie ma niezłomnych.

KTOŚ

                                               Jest osoba taka:
Shen Cheng.

KONFUCJUSZ

                           Niezłomny? Shen Cheng to hulaka.

5.12 子貢曰:「我不欲人之加諸我也,吾亦欲無加
諸人。」子曰:「賜也,非爾所及也。」

DUANMU CI

Zmuszać do czegoś nie pragnę nikogo;
Niech sobie każdy swoją idzie drogą.
I niech mnie też do niczego nie zmusza.

KONFUCJUSZ

Nie sprostasz. Takie zdanie Konfucjusza.

5.13 子貢曰:「夫子之文章,可得而聞也;夫子之
言性與天道,不可得而聞也。」

DUANMU CI

Łatwo usłyszeć i zrozumieć treści,
Jakie Mistrz w tekstach swych na co dzień mieści.
Lecz o naturze i zasadach Nieba
By coś zrozumieć, więcej niż tekst trzeba.

5.14 子路有聞,未之能行,唯恐有聞。

(ZHONG YOU słyszy coś, ale nie wprowadza w 
życie. Boi się tylko, że słyszy.)

5.15 子貢問曰:「孔文子何以謂之文也?」子曰:
「敏而好學,不恥下問,是以謂之文也。」

DUANMU CI

Czemu ma Kong Yu przydomek Uczony?

KONFUCJUSZ

Uczył się pilnie, wiedzy zbierał plony.
Potrafił zadać podwładnym pytanie.
Ten kto tak żyje, Uczonym zostanie.

5.16 子謂子產,「有君子之道四焉:其行己也恭,
其事上也敬,其養民也惠,其使民也義。」

KONFUCJUSZ (o RAN JIm.)

Ran Ji, jeżeli chodzi o maniery
Człeka prawego, to posiada cztery:
Jest on w obyciu swym nad wyraz skromny,
Ma dla zwierzchników szacunek ogromny,
O dolę ludu troskliwie zabiega
I słusznych reguł w rządzeniu przestrzega.

5.17 子曰:「晏平仲善與人交,久而敬之。」

KONFUCJUSZ

Miał do przyjaźni Yan Ying dryg niemały:
Tym bardziej cenił je im dłużej trwały.

5.18 子曰:「臧文仲居蔡,山節藻梲,何如其知
也?」

KONFUCJUSZ

Z dużego żółwia ma Zang Chen skorupy,
Łukiem zwieńczone piękne kolumn słupy.
I wyrzeźbione ma, kunsztownie wielce,
Pnącza porostów na stropowej belce.
Władca tak mieszka, nie dworzanie prości.
Ja w tym działaniu nie widzę mądrości.

5.19 子張問曰:「令尹子文三仕為令尹,無喜色;
三已之,無慍色。舊令尹之政,必以告新令尹。何
如?」子曰:「忠矣。」曰:「仁矣乎?」曰:
「未知,焉得仁?」「崔子弒齊君,陳文子有馬十
乘,棄而違之。至於他邦,則曰:『猶吾大夫崔子
也。』違之。之一邦,則又曰:『猶吾大夫崔子
也。』違之。何如?」子曰:「清矣。」曰:「仁
矣乎?」曰:「未知。焉得仁?」

ZHUANSUN SHI

Był Dou Guwutu trzy razy premierem,
Lecz się nie cieszył, nie czuł bohaterem.
Po trzykroć również tracił stanowisko,
Lecz się nie żalił, że upadnie nisko.
Swemu następcy przekazywał sprawy.
Co o nim sądzić? Bardzom jest ciekawy.

KONFUCJUSZ

Lojalny.

ZHUANSUN SHI

                   A strzegł zasad życzliwości?

KONFUCJUSZ

Nie sposób stwierdzić.

ZHUANSUN SHI

                                                 Cui Zhu w dzikiej złości
Władcę Qi zabił. Słysząc straszne wieści,
Chen Xuwu, który koni miał czterdzieści,
Dziesięć zaprzęgów, każdy cztery konie,
Kraj opuściwszy, nie dbał więcej o nie.
Wyemigrował do obcej krainy,
Gdzie stwierdził: „Toż to znowu Cui’a czyny!”
Postanowiwszy w świat ruszyć szeroki,
Gdzie indziej jeszcze skierował swe kroki.
Lecz opuściła go i tam nadzieja:
„Toż to są również,” mówi, „czyny Cui’a!”
Czym prędzej owe porzucił więc strony.
Jakby go nazwać można?

KONFUCJUSZ

                                                        Nieskażony.

ZHUANSUN SHI

A miał życzliwość? Bardzom jest ciekawy.

KONFUCJUSZ

Aby to stwierdzić, nie mamy podstawy.

5.20 季文子三思而後行。子聞之,曰:「再,斯可
矣。」

(KONFUCJUSZ słyszy, że JI WEN trzy razy 
myśli nim się czegoś podejmie.)

KONFUCJUSZ

Starczy dwa razy, by się wziąć do sprawy.

5.21 子曰:「甯武子邦有道則知,邦無道則愚。其
知可及也,其愚不可及也。」

KONFUCJUSZ

Gdy prawość w kraju się całym rozgości,
Ning Yu użycza państwu swej mądrości.
Kiedy zaś podłość serce władcy złupi,
To Ning Yu wtedy udaje, że głupi.
Dorównać jemu w mądrości możecie,
Ale w głupocie… on pierwszy na świecie.

5.22 子在陳曰:「歸與!歸與!吾黨之小子狂簡,
斐然成章,不知所以裁之。」

KONFUCJUSZ (w państwie Chen.)

Wróćmy! Ach, wróćmy! Bo tam moi żacy
Wciąż zagubieni, choć ambitni tacy.

5.23 子曰:「伯夷、叔齊不念舊惡,怨是用希。」

KONFUCJUSZ

Boyi i Shuqi urazy i żalu
Nie mieli w sobie. Dobrzy w każdym calu.
Tak więc nie było wśród ludzi nikogo,
Kto by się do nich odnosić mógł wrogo.

5.24 子曰:「孰謂微生高直?或乞醯焉,
乞諸其鄰而與之。」

KONFUCJUSZ

A kto mówi, że Weisheng Gao jest szczery?
Miał raz przypadek, w ciągu swej kariery,
Że ktoś poprosił o ocet. Ten nie miał,
Lecz nie osłupiał ani nie oniemiał,
Tylko pożyczył octu od sąsiada
I podał gościom, jak podać wypada.

5.25 子曰:「巧言、令色、足恭,左丘明恥之,丘
亦恥之。匿怨而友其人,左丘明恥之,丘亦恥之。」

KONFUCJUSZ

Kto ślicznie mówi, a śmieje się ładnie
I adoruje do tego przesadnie,
U Zuoqiu Minga ten pogardę budzi
I ja nim gardzę. A kto takich ludzi,
Skrycie nie cierpiąc, hołubi otwarcie,
Jak Zuoqiu Ming nim gardzi już na starcie,
Tak samo dzisiaj, mówię, jak świat światem,
I ja Konfucjusz gardzę tym psubratem.

5.26 顏淵、季路侍。子曰:「盍各言爾志?」子路
曰:「願車馬、衣輕裘,與朋友共。敝之而無憾。」
顏淵曰:「願無伐善,無施勞。」子路曰:「願聞
子之志。」
子曰:「老者安之,朋友信之,少者懷之。」

KONFUCJUSZ (stoją przy nim YAN HUI i ZHONG YOU)

A może niech każdy swe pragnienie powie.

ZHONG YOU

Ja to bym dzielić chciał się po połowie
Końmi i wozem, futrem oraz togą
Z przyjaciółmi, co ich mieć nie mogą.
Jeśli się zniszczą, nie będę miał żalu.

YAN HUI

A ja znów pragnę, bym w żadnym detalu
Się nie przechwalał, jaki geniusz ze mnie,
Że wszystko pójdzie jak z płatka przyjemnie.

ZHONG YOU

A Mistrz? Mistrz czego pragnie, o czym marzy?

KONFUCJUSZ

Aby spokoju mogli zaznać starzy,
By przyjaciele chcieli ufać sobie,
By dbać o dzieci w zdrowiu i w chorobie.

5.27 子曰:「已矣乎!吾未見能見其過而內自訟者
也。」

KONFUCJUSZ

To koniec! Nie masz człowieka, co będzie
Siebie obwiniał, o swym wiedząc błędzie.

5.28 子曰:「十室之邑,必有忠信如丘者焉,
不如丘之好學也。」

KONFUCJUSZ

Nawet na wiosce czy w małej mieścinie,
Co dziesięć liczy gospodarstw jedynie,
Musisz napotkać człowieka, co będzie
Stał w lojalności ze mną w jednym rzędzie.
Jednak różnice będą między nami:
Bo on nie spędza czasu nad książkami.