Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

Przekład z języka chińskiego: Jarek Zawadzki (jz@tlumacz-chinskiego.pl)

Źródło: http://konfucjusz.tlumacz-chinskiego.pl/index.php?chapter=vi

Print Drukuj


VI Ran Yong 雍也第六

6.1 子曰:「雍也可使南面。」仲弓問子桑伯子,子
曰:「可也簡。」仲弓曰:「居敬而行簡,以臨其
民,不亦可乎?居簡而行簡,無乃大簡乎?」子曰:
「雍之言然。」

KONFUCJUSZ

Ran Yong na służbę u władcy się nada.

(RANG YONG pyta o ZISANG QIego.)

KONFUCJUSZ

Też. Do detali wagi nie przykłada.

RAN YONG

Gdy ktoś od siebie skrzętności wymaga,
Respekt nim rządzi, kieruje powaga,
A kiedy ludem mu rządzić przychodzi,
Czasem na drobne odstępstwa się godzi,
Czy to nie starczy? Jeśli ktoś od siebie
Ustępstw wymaga niedużych w potrzebie
I ludem rządząc, pobłaża mu także,
Zbyt jest pobieżny.

KONFUCJUSZ

                                         Prawda to, a jakże!

6.2 哀公問:「弟子孰為好學?」孔子對曰:「有顏
回者好學,不遷怒,不貳過。不幸短命死矣!今也
則亡,未聞好學者也。」

KSIĄŻĘ AI

Który z twych uczniów uczy się z zapałem?

KONFUCJUSZ

Jednego ucznia ja takiego miałem.
Yan Hui mu było. Uczył się sumiennie,
Ochoczo brał się do książek codziennie.
Gniew tłumił w sobie i dwa razy z rzędu
Tego samego nie popełniał błędu.
Umarł niestety. Dzisiaj moje oczy
Nie widzą, by kto uczył się ochoczy.

6.3 子華使於齊,冉子為其母請粟。子曰:「與之
釜。」請益。曰:「與之庾。」冉子與之粟五秉。
子曰:「赤之適齊也,乘肥馬,衣輕裘。吾聞之也,
君子周急不繼富。」原思為之宰,與之粟九百,辭。
子曰:「毋!以與爾鄰里鄉黨乎!

(GONGXI CHI zostaje wysłany z poselstwem do 
państwa Qi. RAN QIU wyprasza o 
proso dla jego matki.)

KONFUCJUSZ

Daj jedną miarkę.

(RAN QIU prosi, by coś dołożyć.)

                                          Daj o miarkę więcej.

(RAN QIU daje dziesięć korców prosa.)

KONFUCJUSZ

W przepychu godnym wręcz świty książęcej
Gongxi Chi ruszał w swą poselską drogę,
Na tłustym koniu i piękną miał togę.
Potrzebujących ma wspierać człek prawy;
A nie, bogatym posyłać dostawy.

(YUAN XIAN jest zarządcą u niego, a ten daje mu 
dwanaście korców prosa. Odmawia.)

KONFUCJUSZ

Nie, nie odmawiaj! Możesz przecież w trosce
O innych rozdać to znajomym w wiosce.

6.4 子謂仲弓曰:「犂牛之子騂且角,雖欲勿用,山
川其舍諸?」

KONFUCJUSZ (o RAN YONGu.)

Wołu ornego jeśliby tak cielę
Cne rogi miało, sierść rudą na ciele,
To choćby nikt go nie składał w ofierze,
By go bogowie nie chcieli, nie wierzę.

6.5 子曰:「回也,其心三月不違仁,其餘則日月至
焉而已矣。」

KONFUCJUSZ

Yan Hui potrafił trzy miesiące całe
Trwać w życzliwości. Czyż to nie wspaniałe?
Inni uczniowie dzień lub miesiąc tylko.
To w porównaniu przelotną jest chwilką.

6.6 季康子問:「仲由可使從政也與?」子曰:
「由也果,於從政乎何有?」曰:「賜也,可使從
政也與?」曰:「賜也達,於從政乎何有?」曰:
「求也,
可使從政也與?」曰:「求也藝,於從政乎何有?」

JI KANG

Czy Zhong You sobie w rządzeniu poradzi?

KONFUCJUSZ

Zhong You skuteczny, cóż mu rządzić wadzi?

JI KANG

Duamu Ci sobie w rządzeniu poradzi?

KONFUCJUSZ

Duamu pojętny, cóż mu rządzić wadzi?

JI KANG

A Ran Qiu sobie w rządzeniu poradzi?

KONFUCJUSZ

A Ran Qiu zdolny, cóż mu rządzić wadzi?

6.7 季氏使閔子騫為費宰。閔子騫曰:「善為我辭焉。
如有復我者,則吾必在汶上矣。」

(JI KANG śle posłańca do MIN SUNa, z 
propozycją by ten objął urząd starosty w powiecie 
Bi.)

MIN SUN

Przekaż ode mnie, że odmówić muszę.
Jak znów mnie spyta, na obczyznę ruszę.

6.8 伯牛有疾,子問之,自牖執其手,曰:「亡之,
命矣夫!斯人也而有斯疾也!斯人也而有斯疾也!」

(RAN GENG jest chory. KONFUCJUSZ, 
odwiedzając go, macha ręką przez okno.)

KONFUCJUSZ

Losu zrządzeniem śmierć go wkrótce czeka.
Choroba naszła takiego człowieka.
Choroba naszła takiego człowieka.

6.9 子曰:「賢哉回也!一簞食,一瓢飲,在陋巷。
人不堪其憂,回也不改其樂。賢哉回也!」

KONFUCJUSZ

Zacny był Yan Hui! jemu wystarczały
Chochelka wody, strawy koszyk mały
Oraz w zaułku gdzieś nędznym chacina.
Udrękę taką człek inny przeklina,
A Yan Hui zawsze miał uśmiech na twarzy.
Zacny był Yan Hui! Któż wątpić się waży?

6.10 冉求曰:「非不說子之道,力不足也。」
子曰:「力不足者,中道而廢。今女畫。」

RAN QIU

Nie w tym tkwi problem, że jest mi nie miły
Zbiór Mistrza reguł; ale brak mi siły.

KONFUCJUSZ

Komu brak siły, ten pada w pół drogi.
Ty chcesz na starcie kłaść kłody pod nogi.

6.11 子謂子夏曰:「女為君子儒,無為小人儒。」

KONFUCJUSZ (do BUSHANGa.)

Nie jako podlec, lecz jako człek prawy
Musisz ty wziąć się za uczone sprawy.

6.12 子游為武城宰。子曰:「女得人焉爾乎?」
曰:「有澹臺滅明者,行不由徑。非公事,
未嘗至於偃之室也。」

(YAN YAN jest starostą w Wu.)

KONFUCJUSZ

Powiedz mi Yan Yan, poznałeś tam kogo?

YAN YAN

Dantai Mieminga. Słuszną kroczy drogą;
Jedyna sprawa, z którą przyjdzie do mnie,
To urzędowa, istotna ogromnie.

6.13 子曰:「孟之反不伐,奔而殿。將入門,策其
馬,曰:『非敢後也,馬不進也。』」

KONFUCJUSZ

Meng Zhifan to się nie przejmował wcale.
Gdy siły wroga przeważały szalę,
Zawrócił konia i pognał na tyły.
Gdy jego wojska do miasta wchodziły,
Ten z bicza strzelił i pognał do przodu,
Ku bramie właśnie zdobytego grodu.
„Nie śmiałbym,” mówi, „tak zostawać w tyle,
Lecz koń się ruszyć mi nie chciał w tę chwilę.”

6.14 子曰:「不有祝鮀之佞而有宋朝之美,難乎免
於今之世矣!」

KONFUCJUSZ

Gdyby Tuo nie był taki elokwentny,
A książę Zhao z Song był taki ponętny,
To trudno było by uniknąć, wiecie,
Czasów, co byśmy dziś mieli na świecie.

6.15 子曰:「誰能出不由戶?何莫由斯道也?」

KONFUCJUSZ

Wychodząc, wszyscy wszak drzwiami wyjść mogą.
Dlaczego nie chce nikt moją iść drogą?

6.16 子曰:「質勝文則野,文勝質則史。文質彬彬,
然後君子。」

KONFUCJUSZ

Kto przy niewiedzy charakter miał będzie,
Tego z dzikusem w jednym stawię rzędzie.
Kto w bród ma wiedzy, lecz brak charakteru,
Wśród urzędników go widzę szpaleru.
Ci co charakter równoważą z wiedzą,
Z ludzi prawymi w jednej ławie siedzą.

6.17 子曰:「人之生也直,罔之生也幸而免。」

KONFUCJUSZ

Człowiek prawdziwy przyzwoicie żyje.
Drań łutem szczęścia ratuje swą szyję.

6.18 子曰:「知之者不如好之者,好之者不如樂之
者。」

KONFUCJUSZ

Lepiej to lubić, niźli o tym wiedzieć;
A jeszcze lepiej z radością w tym siedzieć.

6.19 子曰:「中人以上,可以語上也;中人以下,
不可以語上也。」

KONFUCJUSZ

Z człowiekiem, co jest więcej niż przeciętny,
O rzeczach wzniosłych jestem mówić chętny.
Z człowiekiem, który jest mniej niż przeciętny,
O rzeczach wzniosłych jam mówić niechętny.

6.20 樊遲問知。子曰:「務民之義,敬鬼神而遠之,
可謂知矣。」問仁。曰:「仁者先難而後獲,可謂
仁矣。」

KONFUCJUSZ (spytany przez FAN XU o 
mądrość.)

Oto jest mądrość: służ dobru człowieka,
Bogów i duchy szanuj lecz z daleka.

(Spytany o życzliwość.)

Pierwsza do pracy, ostatnia po żniwa:
Tym się cechuje osoba życzliwa.

6.21 子曰:「知者樂水,仁者樂山;知者動,仁者
靜;
知者樂,仁者壽。」

KONFUCJUSZ

Kto posiadł mądrość, ten i wodę lubi.
Kto jest życzliwy, ten góry hołubi.
Mądrość człowieka zmusza do działania,
Życzliwość znowu do bezruchu skłania.
Kto mądry, wesół jest zawsze i wszędzie,
A kto życzliwy, ten długo żyć będzie.

6.22 子曰:「齊一變,至於魯;魯一變,至於道。」

KONFUCJUSZ

Jeśli wprowadzą w państwie Qi reformę,
To Qi osiągnie królestwa Lu normę.
Gdy Lu reformę wprowadzić da radę,
Słuszną obierze drogę i zasadę.

6.23 子曰:「觚不觚,觚哉!觚哉!」

KONFUCJUSZ

Kufel, podobno to jest kufel, ale
Toż to do kufla nie podobne wcale!

6.24 宰我問曰:「仁者,雖告之曰:『井有仁焉。』
其從之也?」子曰:「何為其然也?君子可逝也,
不可陷也;可欺也,不可罔也。」

ZAI YU

Kiedy usłyszy, a słysząc uwierzy,
Człowiek życzliwy, że „Ktoś w studni leży,”
To co ma zrobić? Ma ruszyć z pomocą?

KONFUCJUSZ

Może tam podbiec, chociaż nie wiem po co.
Bo człowiek prawy nigdy się nie trudni
Groźnym zajęciem, nie wpada do studni.
Może oszuka go i ktoś czasami,
Ale do końca nigdy nie omami.

6.25 子曰:「君子博學於文,約之以禮,
亦可以弗畔矣夫!」

KONFUCJUSZ

W tym człowiek prawy nigdy nie ustaje,
By zgłębiać wiedzę i dobre zwyczaje.
I dzięki temu nigdy sprzed swych oczu
Nie traci drogi na mglistym uboczu.

6.26 子見南子,子路不說。夫子矢之曰:「予所否
者,
天厭之!天厭之!」

(KONFUCJUSZ odwiedza panią NANZI. 
ZHONG YOU jest niezadowolony.)

KONFUCJUSZ (zarzeka się.)

Jeśli zrobiłem ja coś złego bardzo,
Niech mną Niebiosa pogardzą! Niech gardzą!

6.27 子曰:「中庸之為德也,其至矣乎!民鮮久
矣。」

KONFUCJUSZ

Doktryna środka to cnota nad cnoty.
Niknie wśród ludu dziś ten środek złoty.

6.28 子貢曰:「如有博施於民而能濟眾,何如?可
謂仁乎?」子曰:「何事於仁,必也聖乎!堯舜其
猶病諸!夫仁者,己欲立而立人,己欲達而達人。
能近取譬,可謂仁之方也已。」

DUANMU CI

Gdy jest uczynny człowiek i otwarcie
Wszem pomoc niesie, a żywotne wsparcie
Mu zawdzięczają ubodzy i prości,
To czyż przykładem nie jest życzliwości?

KONFUCJUSZ

To na życzliwość zbyt wielkim wymogiem,
Kogoś takiego ja bym nazwał bogiem.
Yao i Shun wątpię czy by potrafili
Tego dokonać wtedy lub w tej chwili.
Zanim sam wstaniesz, daj innym wstać wielu,
Nim cel osiągniesz innych pchnij do celu.
Na miejscu innych kto się stawia osób,
Ten na życzliwość dobry posiadł sposób.