Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

Przekład z języka chińskiego: Jarek Zawadzki (jz@tlumacz-chinskiego.pl)

Źródło: http://konfucjusz.tlumacz-chinskiego.pl/index.php?chapter=vii

Print Drukuj


VII Ja opisuję 述而第七

7.1 子曰:「述而不作,信而好古,竊比於我老彭。」

KONFUCJUSZ

Ja opisuję i przedstawiam stale,
I nic nie tworzę ja nowego wcale.
Lubię historię, wielką daję wiarę
Temu, co było i co jest dziś stare.
Z sędziwym Pengiem przez calutkie życie,
Własną osobę porównuję skrycie.

7.2 子曰:「默而識之,學而不厭,誨人不倦,
何有於我哉?」

KONFUCJUSZ

Zapamiętuję, wyszeptując słowa,
Bo wiedzy łaknie niesyta wciąż głowa.
Innych nauczam chętnie i z zapałem,
Wszak trudu to ja się nigdy nie bałem.

7.3 子曰:「德之不脩,學之不講,聞義不能徙,
不善不能改,是吾憂也。」

KONFUCJUSZ

Gdy pielęgnować nie potrafię cnoty,
Gdy zgłębiać wiedzy już nie mam ochoty,
Gdy o słuszności się dowiem od kogo,
A nie podołam ruszyć jego drogą;
Tego, co złe jest, gdy w dobre nie zmienię,
Wielkie me wtedy, oj wielkie, zmartwienie.

7.4 子之燕居,申申如也,夭夭如也。

(KONFUCJUSZ odpoczywa. Zadowolony i 
radosny.)

7.5 子曰:「甚矣吾衰也!久矣吾不復夢見周公。」

KONFUCJUSZ

Słaby już jestem, to nie to co wcześniej.
Księcia z Zhou dawno nie widziałem we śnie.

7.6 子曰:「志於道,據於德,依於仁,游於藝。」

KONFUCJUSZ

Prawości tylko ja drogami chodzę,
Cnoty na krok nie odstępuję w drodze.
Zawsze na straży życzliwości stoję.
Sześć sztuk szlachetnych to rozrywki moje.

7.7 子曰:「自行束脩以上,吾未嘗無誨焉。」

KONFUCJUSZ

Ja uczę tego, kto w prezencie dla mnie
Kawałków mięsa da dziesięć przynajmniej.

7.8 子曰:「不憤不啟,不悱不發,舉一隅不以三隅
反,則不復也。」

KONFUCJUSZ

Tych nie oświecę, którym brak zapału;
Tym, co słów zbraknie i mówią pomału,
Pomogę z myśli wydobyć ich treści,
O ile tylko coś się w myślach mieści.
Temu, co widząc róg jeden, nie umie
Trzech pozostałych w swym dojrzeć rozumie,
Tego samego więcej nie powtórzę.
Nauka w jego nie leży naturze.

7.9 子食於有喪者之側,未嘗飽也。子於是日哭,則
不歌。

(KONFUCJUSZ je u boku kogoś, kto jest w żałobie. 
Nie najada się do syta. KONFUCJUSZ w dniu 
tym rozpacza, a więc nie będzie dzisiaj śpiewał.)

7.10 子謂顏淵曰:「用之則行,舍之則藏,唯我與
爾有是夫!」子路曰:「子行三軍,則誰與?」子曰:
「暴虎馮河,死而無悔者,吾不與也。必也臨事而
懼,好謀而成者也。」

KONFUCJUSZ (do YAN HUI’a.)

Działamy, gdy nas kto wezwie w potrzebie.
Gdy nikt nas nie chce, wracamy do siebie.
Tylko my obaj, taką cechę mamy.

ZHONG YOU

Prowadząc armię poza miasta bramy
Z kim się pan uda?

KONFUCJUSZ

                                       Z takim, co bez broni
Umie tygrysa z gołej zabić dłoni
I bez pretensji ginie na komendę,
To ja się nigdzie wyprawiać nie będę.
To musi być ktoś baczny w każdej mierze,
Ktoś kto za sprawy się z rozmysłem bierze
I nim coś zrobi, szykuje wpierw plany,
Oto jest człowiek przeze mnie wybrany.

7.11 子曰:「富而可求也,雖執鞭之士,吾亦為之。
如不可求,從吾所好。」

KONFUCJUSZ

Jeśliby takie były możliwości,
Bym się pokaźnych dorobić mógł włości,
Choćbym był stróżem, co pejczem obraca,
To by mi taka pasowała praca.
Gdy szans tych nie ma, niczego nie zmienię,
Robię więc to, w czym mam zadowolenie.

7.12 子之所慎:齊,戰,疾。

(KONFUCJUSZ przejmuje się bardzo: poszczeniem, 
wojną i chorobą.)

7.13 子在齊聞韶,三月不知肉味。曰:「不圖為樂
之至於斯也!」

(KONFUCJUSZ przebywając w państwie Qi, słyszy 
melodię Shao. Przez trzy miesiące nie zaznaje 
smaku mięsa.)

KONFUCJUSZ

Bym nie przypuszczał, gdyby nie zabrzmiała,
Że tak być może muzyka wspaniała.

7.14 冉有曰:「夫子為衛君乎?」子貢曰:「諾。
吾將問之。」入,曰:「伯夷、叔齊何人也?」曰:
「古之賢人也。」曰:「怨乎?」曰:「求仁而得
仁,又何怨。」出,曰:「夫子不為也。」

RAN QIU

Czy prawdą jest to, iż Konfucjusz może
W państwie Wei służyć na książęcym Dworze?

DUANMU CI

No, pójdę spytać.

(Wchodzi.)

                                      Co by Mistrz w tej chwili
Rzekł o Boyim i Shuqim?

KONFUCJUSZ

                                                          Zacni byli.

DUANMU CI

Czy żałowali?

KONFUCJUSZ

                                 Wszak ich ideałem
Życzliwość była, a nie dziś słyszałem,
Że i posiedli życzliwość, więc czego
Żałować?

(DUANMU CI wychodzi.)

DUANMU CI (do RAN QIU)

                     Służyć nie będzie, kolego.

7.15 子曰:「飯疏食飲水,曲肱而枕之,樂亦在其
中矣。不義而富且貴,於我如浮雲。」

KONFUCJUSZ

Jem rzadki kleik i popijam wodą,
Z ramion poduszkę układam pod brodą;
I cieszy mnie to. Majątek, zaszczyty,
Co w sposób zdobyłbym nieprzyzwoity,
Są mi jak chmury, które coraz bledsze,
Po niebie suną w siną dal na wietrze.

7.16 子曰:「加我數年,五十以學易,可以無大過
矣。」

KONFUCJUSZ

Gdyby wydłużyć można było życie,
To ja bym wtedy zgłębiał pracowicie
Tę Księgę przemian lat pięćdziesiąt z 
rzędu,
Żeby wielkiego nie popełnić błędu.

7.17 子所雅言,詩、書、執禮,皆雅言也。

(KONFUCJUSZ używa języka oficjalnego 
czytając Księgę pieśnii Księgę historii oraz 
kiedy przestrzega kurtuazji. W każdym z tych 
przypadków używa języka oficjalnego.)

7.18 葉公問孔子於子路,子路不對。子曰:「女奚
不曰,其為人也,發憤忘食,樂以忘憂,不知老之
將至云爾。」

(KSIĄŻĘ SHE pyta ZHONGa YOU o to, jaki 
jest KONFUCJUSZ. ZHONG YOU nie 
odpowiada.)

KONFUCJUSZ

Czemu nie powiesz: „Gdy go coś pochłonie,
Strawę odsunie i zapomni o niej.
A jak się cieszy, to wszystkie zmartwienia
Ze swoich myśli na dobre wyplenia.
Nie wie, że włosy mu dawno zsiwiały.
Taki jest właśnie ten Konfucjusz cały.”?

7.19 子曰:「我非生而知之者,好古,敏以求之者
也。」

KONFUCJUSZ

Nie w dniu urodzin posiadłem ja wiedzę.
Lubię historię, z chęcią nad nią siedzę;
Stąd cała wiedza też moja pochodzi.
Nikt z taką wiedzą się przecież nie rodzi.

7.20 子不語怪,力,亂,神。

(KONFUCJUSZ nie mówi o dziwach, aktach 
przemocy, rebeliach ani o duchach.)

7.21 子曰:「三人行,必有我師焉。擇其善者而從
之,
其不善者而改之。」

KONFUCJUSZ

Gdzie trójka osób obok siebie kroczy,
Tam mistrza mego wypatrzą me oczy.
To co w nim dobre, naśladuję chętnie.
A to co złe w nim, to poprawiam skrzętnie.

7.22 子曰:「天生德於予,桓魋其如予何?」

KONFUCJUSZ

Nieba mnie cnotą taką obdarzyły,
Że Huan Tui nie ma na mnie żadnej siły.

7.23 子曰:「二三子以我為隱乎?吾無隱乎爾。吾
無行而不與二三子者,是丘也。」

KONFUCJUSZ

Uczniowie moi, czy wy nie czasami
Myślicie, że coś ukrywam przed wami?
Nic nie ukrywam i przez całe życie
Cokolwiek robię, to wszystko widzicie.

7.24 子以四教:文,行,忠,信。

(KONFUCJUSZ naucza czterech rzeczy: literatury, 
zachowania, lojalności oraz zaufania.)

7.25 子曰:「聖人,吾不得而見之矣;得見君子者,
斯可矣。」子曰:「善人,吾不得而見之矣;得見
有恆者,斯可矣。亡而為有,虛而為盈,約而為泰,
難乎有恆矣。」

KONFUCJUSZ

Świętych mi ludzi się spotkać nie spieszy,
Mnie z człekiem prawym spotkanie też cieszy.
Trudno jest spotkać dobrego człowieka.
Gdy ktoś wytrwały, to już mnie urzeka.
Kto dziś ma dużo, choć kiedyś miał mało;
Jest syty, choć mu się nie przelewało;
Kto niegdyś biedny, dziś wielkie ma włości:
Temu daleko jest do wytrwałości.

7.26 子釣而不綱,弋不射宿。

(KONFUCJUSZ łowi ryby na wędkę, nie używa 
sieci;
kiedy poluje na ptaki, strzela tylko do tych, które 
są w locie.)

7.27 子曰:「蓋有不知而作之者,我無是也。多聞
擇其善者而從之,多見而識之,知之次也。」

KONFUCJUSZ

Są ponoć tacy, przypadek ciekawy,
Co się nie znają, a biorą do sprawy.
Nie ja. Ja słucham, co dobrego słyszę,
To naśladuję i na to się piszę;
Patrzę uważnie, przyglądam się z bliska,
Zapamiętuję ujrzane zjawiska.
Potem dopiero, po jakimś już czasie,
Wszystko to wiedzą w końcu nazwać da się.

7.28 互鄉難與言,童子見,門人惑。子曰:
「與其進也,不與其退也,唯何甚!人潔己以進,
與其潔也,不保其往也。」

(Z mieszkańcami wioski Hu rozmawia się trudno. 
Dzieci przychodzą na spotkanie, uczniowie są 
skonsternowani.)

KONFUCJUSZ

Czemu bronicie im przychodzić do mnie?
Ja się z wizyty ich cieszę ogromnie.
Nie przesadzajcie! Jak się człowiek zmienia
To się z nim brata i zmianę docenia;
Bo lepiej sobie porozmawiać miło,
Niż ciągle wracać, do tego co było.

7.29 子曰:「仁遠乎哉?我欲仁,斯仁至矣。」

KONFUCJUSZ

Gdzie jest życzliwość? Życzliwość zagości
W chwili, gdy będę pragnął życzliwości.

7.30 陳司敗問昭公知禮乎?孔子曰:「知禮。」孔
子退,揖巫馬期而進之,曰:「吾聞君子不黨,君
子亦黨乎?君取於吳為同姓,謂之吳孟子。君而知
禮,孰不知禮?」巫馬期以告。子曰:「丘也幸,
苟有過,人必知之。」

(MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI Z KRAJU CHEN 
pyta, czy KSIĄŻĘ ZHAO zna się na 
kurtuazji.)

KONFUCJUSZ

Zna kurtuazję.

(KONFUCJUSZ wychodzi. MINISTER 
SPRAWIEDLIWOŚCI Z KRAJU CHEN wita się 
z WUMA SHI’m i pozwala mu wejść.)

MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI Z KRAJU CHEN

                                 Konfucjusz, słyszałem,
Że nie układa się z żadnym feudałem.
Lecz czy na pewno? Dziś się okazało,
Że chyba o nim wiem jeszcze zbyt mało.
Władca za żonę wziął sobie z Wu damę,
A wszak nazwiska mają takie same;
Jednakże aby spokojną mieć głowę,
To swej wybrance nazwisko dał nowe.
Skoro w Lu dzisiaj książę na swym Dworze
Zna kurtuazję, któż jej nie znać może?

(WUMA SHI informuje KONFUCJUSZA.)

KONFUCJUSZ

O, cieszy mnie to! Cieszy niesłychanie,
Że ktoś jest błędy jeszcze dojrzeć w stanie.

7.31 子與人歌而善,必使反之,而後和之。

(KONFUCJUSZ śpiewa razem z kimś. Ów ktoś 
dobrze śpiewa, KONFUCJUSZ prosi go więc, 
aby zaśpiewał jeszcze raz, po czym sam się dołącza z 
właściwą tonacją.)

7.32 子曰:「文,莫吾猶人也。躬行君子,
則吾未之有得。」

KONFUCJUSZ

Co prawd książkowych się tyczy, to może
I nie wypadam wcale tak najgorzej.
By zyskać miano prawego człowieka,
To jednak pracy nie mało mnie czeka.

7.33 子曰:「若聖與仁,則吾豈敢?抑為之不厭,
誨人不倦,則可謂云爾已矣。」公西華曰:
「正唯弟子不能學也。」

KONFUCJUSZ

Jeśli jest człowiek życzliwy lub święty,
To nie dorastam ja jemu do pięty.
Cóż mogę zrobić? Wszak łaknę cnót obu;
By je osiągnąć nie szczędzę sposobu.
Innych nauczam chętnie i z zapałem,
Wszak trudu to ja się nigdy nie bałem.

GONGXI CHI

Tego nie mogą się twoi uczniowie
Nauczyć. Im to nie mieści się w głowie.

7.34 子疾病,子路請禱。子曰:「有諸?」
子路對曰:「有之。誄曰:『禱爾于上下神祇。』」
子曰:「丘之禱久矣。」

(KONFUCJUSZ jest poważnie chory. ZHONG 
YOU modli się.) KONFUCJUSZ

A da to coś?

ZHONG YOU

                           Da. Wszak piszą: „Za ciebie
Do bóstw na Ziemi się modlę i w Niebie.”

KONFUCJUSZ

Ja się od dawna tak modlę za siebie.

7.35 子曰:「奢則不孫,儉則固。與其不孫也,寧
固。」

KONFUCJUSZ

Duma rozrzutnych z przepychu rozpiera,
A kto oszczędza bez przerwy, ten sknera.
Gdy trzeba wybrać, odpowiedź dam szczerą,
Zdecydowanie jest lepiej być sknerą.

7.36 子曰:「君子坦蕩蕩,小人長戚戚。」

KONFUCJUSZ

Kto jest człek prawy, ten zawsze serdeczny.
Człek marny cierpi depresji stan wieczny.

7.37 子溫而厲,威而不猛,恭而安。

(KONFUCJUSZ jest ciepły ale surowy, silny ale nie 
gwałtowny, podniosły ale pogodny.)