Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

Przekład z języka chińskiego: Jarek Zawadzki (jz@tlumacz-chinskiego.pl)

Źródło: http://konfucjusz.tlumacz-chinskiego.pl/index.php?chapter=viii

Print Drukuj


VIII Taibo 泰伯

8.1 子曰:「泰伯,其可謂至德也已矣!三以天下讓,
民無得而稱焉。」

KONFUCJUSZ

Taibo osiągnął cnotliwości szczyty,
Jako następca tronu prawowity,
Zrzekł się trzy razy politycznej schedy.
Poddani jeszcze nie wiedzieli wtedy,
O tym, co zrobił. Nie mieli możności
Z podziwem mówić o nim ludzie prości.

8.2 子曰:「恭而無禮則勞,慎而無禮則葸,勇而無
禮則亂,直而無禮則絞。君子篤於親,則民興於仁;
故舊不遺,則民不偷。」

KONFUCJUSZ

Bez kurtuazji kto szanuje ludzi,
To się najwyżej daremno utrudzi.
Kto się ostrożnie do spraw bierze pięknie,
Bez kurtuazji najwyżej się zlęknie.
Kto działa śmiało i zdecydowanie,
Bez kurtuazji mętliku dostanie.
A kto otwarty, ten bez kurtuazji
Wyjdzie na gbura przy każdej okazji.
Gdy władca krewnym swoim dobrze służy,
To życzliwości w ludzie zasób duży.
Gdy o znajomych starych nie zapomni,
To ludzie też nie będą wiarołomni.

8.3 曾子有疾,召門弟子曰:「啟予足!啟予手!
《詩》云『戰戰兢兢,如臨深淵,如履薄冰。』而
今而後,吾知免夫!小子!」

(ZENG SHEN jest chory. Woła do siebie 
uczniów.)

ZENG SHEN

Spójrzcie na ręce, odsłońcie me nogi.
Wszak Księga pieśni mówi: „Doznaj 
trwogi,
Ostrożnie niczym na skraju czeluści
Lub cienkim lodzie. Ostrożnie, a jużci.”
Tak dziś jak wtedy, drodzy przyjaciele,
Wiem, że uniknąć mogę szkód na ciele.

8.4 曾子有疾,孟敬子問之。曾子言曰:「鳥之將死,
其鳴也哀;人之將死,其言也善。君子所貴乎道者
三:動容貌,斯遠暴慢矣;正顏色,斯近信矣;出
辭氣,斯遠鄙倍矣。籩豆之事,則有司存。」

(ZENG SHEN jest chory. MENG JING 
odwiedza go.)

ZENG SHEN

Gdy ptak umiera, to żałośnie kwili.
Dobre zna słowo w ostatniej człek chwili.
I na trzy tylko najważniejsze sprawy
Z całych sił swoich zważa człowiek prawy:
Aby w obyciu swoim nie być srogi,
A z chęcią spełniać stawiane wymogi;
Aby wyglądem wzbudzać zaufanie;
Aby w dyskusji mieć na pierwszym planie
Wzgląd na szacunek i zgodę wzajemną.
Co do obrzędów, zgodzicie się ze mną,
To człowiek prawy się nimi nie trudzi,
Od ceremonii ma właściwych ludzi.

8.5 曾子曰:「以能問於不能,以多問於寡;有若無,
實若虛,犯而不校,昔者吾友嘗從事於斯矣。」

ZENG SHEN

Zdolny, a jednak umiał w każdej dobie
Zapytać takich, co nie radzą sobie;
Tych, którym ciągle czegoś brakowało,
Pytał, choć sam był posiadał nie mało.
Miał, a tak jakby nie posiadał wcale;
Był, a tak jakby nie było go stale;
Stronił od sporów. Przyjaciela miałem,
Co drogą taką podążał z zapałem.

8.6 曾子曰:「可以託六尺之孤,可以寄百里之命,
臨大節而不可奪也。君子人與?君子人也。」

ZENG SHEN

Pewny byt sierot pod jego opieką
I los poddanych blisko czy daleko.
A kiedy nagle nadchodzi czas próby,
Nie doprowadza nikogo do zguby.
Jeśli mnie spyta ktoś teraz ciekawy:
„Co to za człowiek?” odpowiem, że prawy.

8.7 曾子曰:「士不可以不弘毅,任重而道遠。
仁以為己任,不亦重乎?死而後已,不亦遠乎?」

ZENG SHEN

Powinność ciężka, a droga daleka:
Upór cechuje zacnego człowieka.
Życzliwość przecież to powinność jego.
Czy też jej wagi inni nie dostrzegą?
Trud ten śmierć tylko może skończyć błoga.
Czy też i nie jest to daleka droga?

8.8 子曰:「興於詩,立於禮。成於樂。」

KONFUCJUSZ

Radość mi sprawia stara Księga pieśni,
Są mi pociechą poeci ówcześni.
Mocno też dzięki kurtuazji stoję.
Muzyka w końcu wieńczy dzieło moje.

8.9 子曰:「民可使由之,不可使知之。」

KONFUCJUSZ

Ludzie się godzą, by słuszną iść drogą,
Lecz jej słuszności zrozumieć nie mogą.

8.10 子曰:「好勇疾貧,亂也。人而不仁,疾之已
甚,
亂也。」

KONFUCJUSZ

Kto wielbi śmiałość, a nie cierpi biedy,
Zamęt i wrzawę tylko wznieci wtedy.
Gdy tak się zdarzy, że się ktoś zezłości
Na kogoś, co to nie zna życzliwości,
Łatwo przewidzieć, co wtedy się stanie:
Wrzawa i zamęt, wielkie zamieszanie.

8.11 子曰:「如有周公之才之美,使驕且吝,
其餘不足觀也已。」

KONFUCJUSZ

Kto choć tak byłby jak książę z Zhou święty,
Lecz jednocześnie skąpy i nadęty,
To wszystkie jego zalety i siły
Nawet spojrzenia warte by nie były.

8.12 子曰:「三年學,不至於穀,不易得也。」

KONFUCJUSZ

Takich co już się uczyli trzy lata,
A wciąż nie wiedzą, czym dobra zapłata,
To ja wam mówię, że na całym świecie
Z ogromnym trudem niewielu znajdziecie.

8.13 子曰:「篤信好學,守死善道。危邦不入,亂
邦不居。天下有道則見,無道則隱。邦有道,貧且
賤焉,恥也;邦無道,富且貴焉,恥也。」

KONFUCJUSZ

O zaufanie zabiegam usilnie,
Nad książką siedzę i uczę się pilnie;
I aż do śmierci, co wszyscy widzicie,
Właściwą drogą podążam przez życie.
Wchodzę do krajów spokojnych jedynie,
Nie bawię długo w zamętu krainie.
Bo gdy zasady królują na świecie,
To się i światu pokazać możecie.
Gdy świat zasady właściwe zabije,
To człowiek prawy po lasach się kryje.
Gdy przestrzegane są w państwie zasady,
Wstyd gdy kto biedny lub nie daje rady.
Gdy w kraju zasad nikt słuchał nie będzie,
Wstyd być bogatym albo na urzędzie.

8.14 子曰:「不在其位,不謀其政。」

KONFUCJUSZ

Gdy jakaś sprawa nie w twej leży gestii,
To nie myśl o niej i nie podnoś kwestii.

8.15 子曰:「師摯之始,關雎之亂,洋洋乎!盈耳
哉。」

KONFUCJUSZ

Pierwsze nadaje ceremonii tony
Zhi, pan minister muzyki wsławiony.
A gdy melodia przygasa już owa,
Rozbrzmiewa wtedy nam „Pieśń rybołowa.”
Ach co za rozkosz wypełnia me uszy!
Muzyka taka każdego poruszy.

8.16 子曰:「狂而不直,侗而不愿,悾悾而不信,
吾不知之矣。」

KONFUCJUSZ

Nieokiełznany, a przy tym pokrętny;
Nieoświecony, a przy tym niechętny;
Prosty jak dziecko,  a nie da w nic wiary:
Tego nie pojmę, choć jestem już stary.

8.17 子曰:「學如不及,猶恐失之。」

KONFUCJUSZ

Tak do nauki mi się spieszy srodze,
Że aż się boję, iż ją zgubię w drodze.

8.18 子曰:「巍巍乎!舜禹之有天下也,而不與
焉。」

KONFUCJUSZ

Shun i Yu wielcy byli i wspaniali!
Zdobyli świat choć oń nie zabiegali.

8.19 子曰:「大哉,堯之為君也!巍巍乎!唯天為
大,唯堯則之。蕩蕩乎!民無能名焉。巍巍乎!其
有成功也;煥乎,其有文章!」

KONFUCJUSZ

Yao, wielki władca, żył raz w tej krainie.
Niebo wysokie jest wielkie jedynie,
A on rozkazy wysokiego Nieba,
Tak wykonywał, jak wykonać trzeba.
Wszystko ogarniał, on okryty chwałą,
Aż słów podziwu ludowi nie stało.
Bo wielkie były osiągnięcia jego,
Dekrety – z klasą; wszyscy to dostrzegą.

8.20 舜有臣五人而天下治。武王曰:「予有亂臣十
人。」孔子曰:「才難,不其然乎?唐虞之際,於
斯為盛。有婦人焉,九人而已。三分天下有其二,
以服事殷。周之德,其可謂至德也已矣。」

(Shun miał pięciu ministrów i rządził 
światem.)

KRÓL WU

Ja mam u siebie ministrów dziesięciu.

KONFUCJUSZ

Prawdziwy talent o wielkim jest wzięciu.
Czyż nie prawdziwe jest to porzekadło?
Kiedy Yao odszedł, Shunowi przypadło
Przejąć władanie. Wiele wtedy było
Osób pojętnych i zdolnych aż miło.
Na Dworze władcy ministrów też sporo,
Lecz nie dziesięciu tylko dziesięcioro:
Jedna kobieta wśród nich na urzędzie.
W sumie dziewięciu więc ministrów będzie.
Dwie trzecie władca był zagarnął świata,
Dynastii Yinów długie służąc lata.
Można więc mówić, że ród z Zhou posiada
Cnotę najwyższą, cnotę co nie lada.

8.21 子曰:「禹,吾無閒然矣。菲飲食,而致孝乎
鬼神;惡衣服,而致美乎黻冕;卑宮室,而盡力乎
溝洫。
禹,吾無閒然矣。」

KONFUCJUSZ

Nieskazitelny był Yu. Żadnej wady
W jego postawie znaleźć nie dam rady.
Marnie się żywił, a jednak ofiary
Przodkom swym składał obfite bez miary.
Liche na co dzień bardzo nosił szaty,
Lecz przy ołtarzu wdziewał strój bogaty.
Nędzny miał pałac, a jednak wytrwały
Wielkie budował nad rzeką kanały.
Nieskazitelny był Yu. Żadnej wady
W jego postawie znaleźć nie dam rady.