Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

Przekład z języka chińskiego: Jarek Zawadzki (jz@tlumacz-chinskiego.pl)

Źródło: http://konfucjusz.tlumacz-chinskiego.pl/index.php?chapter=xv

Print Drukuj


XV Książę Ling z Wei 衛靈公第十五

15.1 衛靈公問陳於孔子。孔子對曰:「俎豆之事,
則嘗
聞之矣;軍旅之事,未之學也。」明日遂行。在陳
絕糧,從者病,莫能興。子路慍見曰:「君子亦有
窮乎?」
子曰:「君子固窮,小人窮斯濫矣。」

(KSIĄŻĘ LING Z WEI pyta KONFUCJUSZA, 
jak prowadzić bitwy.)

KONFUCJUSZ

Wiem jak obsłużyć świątynne naczynie,
Na tym się trochę poznałem jedynie.
Co zaś wojennej się tyczyć ma sztuki,
Nie pobierałem ja takiej nauki.

(Następnego dnia wyjeżdża. Kiedy dociera do 
państwa Chen, kończy się żywność i przychodzi 
choroba. Nikt nie zdrowieje.)

ZHONG YOU (zagniewany.)

Więc człowiek prawy musi też być biedny?

KONFUCJUSZ

Człek prawy znosi biedę, nie jest wredny.
Za to człek marny, gdy doświadczy biedy,
To się zachować nie potrafi wtedy.

15.2 子曰:「賜也,女以予為多學而識之者與?」
對曰:「然,非與?」曰:「非也,予一以貫之。」

KONFUCJUSZ (do DUAMU CI’ego.)

Myślisz, że każdą rzecz z osobna śledzę,
A gdy ją poznam, to poszerzam wiedzę?

DUANMU CI

Tak.

KONFUCJUSZ

         Nie, bo jednej się trzymam zasady;
Nią łączę bytów bezliczne miriady.

15.3 子曰:「由!知德者鮮矣。」

KONFUCJUSZ

Ach, Zhong You, Zhong You! Jakże dzisiaj mało
Ludzi cnotliwych na świecie zostało.

15.4 子曰:「無為而治者,其舜也與?夫何為哉,
恭己正南面而已矣。」

Shun trzymał w ryzach swego kraju włości,
Nie wykonując tam żadnej czynności.
Jak to możliwe? On siedział na tronie
I patrzył swoim ministrom na dłonie.

15.5 子張問行。子曰:「言忠信,行篤敬,雖蠻貊
之
邦行矣;言不忠信,行不篤敬,雖州里行乎哉?立,
則見其參於前也;在輿,則見其倚於衡也。夫然後
行。」子張書諸紳。

(ZHUNSUN SHI pyta, jak należy postępować.)

KONFUCJUSZ

Wierne z ufnością wypowiadaj zdanie,
Respekt w działaniu okaż, poważanie.
I choćby to były barbarzyńskie kraje,
Tak nam się tylko zachować przystaje.
Gdy kto nie wierny i brak mu ufności,
A respekt w jego działaniu nie gości,
To czy tak czynić można? Kiedy stoję,
Widzę przed sobą te zasady moje,
A kiedy wozem udaje się w drogę,
To je na dyszlu wtedy dojrzeć mogę.
Tak więc za nimi dążę bez ustanku,
Za dnia, o zmierzchu, w nocy, o poranku.

(ZHUNSUN SHI zapisuje to na swojej szarfie przy 
ubraniu.)

15.6 子曰:「直哉史魚!邦有道,如矢;邦無道,
如矢。君子哉蘧伯玉!邦有道,則仕;邦無道,則
可卷而懷之。」

KONFUCJUSZ

Prawość czy podłość w kraju panowała,
Prostolinijny był Shi Yu jak strzała.
Qu Boyu również był to człowiek prawy,
W czasach prawości państwowe brał sprawy,
A kiedy podłość nastała już w kraju,
Ten gdzieś się zaszył jak pustelnik w gaju.

15.7 子曰:「可與言而不與之言,失人;不可與言
而與之言,失言。知者不失人,亦不失言。」

KONFUCJUSZ

Jeżeli można z kimś zamienić słowo,
A milczeć przed nim będziecie celowo,
To niespodzianka niemiła was czeka,
Bo tym afrontem zrazicie człowieka.
Jeśli nie można zamienić z kimś słowa,
A wam się jednak nawiąże rozmowa,
To sobie język tylko wystrzępicie;
Z kimś takim gadać, to nieprzyzwoicie.
Człek mądry ludzi do siebie nie zraża,
Język szanuje, z kim mówić uważa.

15.8 子曰:「志士仁人,無求生以害仁,有殺身以
成仁。」

KONFUCJUSZ

Człowiek życzliwy, pełen dobrych chęci,
To za życzliwość swe życie poświęci. 
I nie pozwoli, aby jego życie
Mogło zaszkodzić życzliwości skrycie.

15.9 子貢問為仁。子曰:「工欲善其事,必先利其
器。
居是邦也,事其大夫之賢者,友其士之仁者。」

(DUANMU CI pyta o życzliwość.)

KONFUCJUSZ

Wyrób rzemiosła wtedy dobry będzie,
Jak cieśla wcześniej naostrzy narzędzie.
W kraju zaś służyć należy jedynie
Dostojnikowi, co z zacności słynie.
A gdy przyjaciół kto sobie wybiera,
To niech życzliwość króluje w nich szczera.

15.10 顏淵問為邦。子曰:「行夏之時,乘殷之輅,
服周之冕,樂則韶舞。放鄭聲,遠佞人。鄭聲淫,
佞人殆。」

(YAN HUI pyta, jak rządzić krajem.)

KONFUCJUSZ

Kalendarz Xia niech będzie stosowany.
Przywrócić trzeba z czasów Yin rydwany.
Z epoki Zhou niech są nakrycia głowy,
A przy orkiestrze taniec z Shao miarowy.
Muzykę z Zheng zaś należy odrzucić,
Od elokwentnych się ludzi odwrócić.
Bo w Zheng to grają melodie lubieżne,
A krasomówcy to bestie drapieżne.

15.11 子曰:「人無遠慮,必有近憂。」

KONFUCJUSZ

Gdy nie planuje ktoś w długim okresie,
Strapienie przyszłość mu bliska przyniesie.

15.12 子曰:「已矣乎!吾未見好德如好色者也。」

KONFUCJUSZ

Ach, by ktoś cnotę z równym czcił zapałem,
Jak inny wdzięki wielbi, nie widziałem.

15.13 子曰:「臧文仲其竊位者與?知柳下惠之賢,
而不與立也。」

KONFUCJUSZ

Jeśli się przyjrzeć Zang Chenowi z bliska,
Czyż to nie złodziej, co kradł stanowiska?
Hui z Liuxia zacnym był człekiem, wręcz złotym,
I Zang Chen dobrze przecież wiedział o tym,
A mimo tego traktował go z góry,
Nie przyjął jego też kandydatury.

15.14 子曰:「躬自厚而薄責於人,則遠怨矣。」

KONFUCJUSZ

Kto innych gani lekko, siebie srogo,
To nienawidzić go ludzie nie mogą.

15.15 子曰:「不曰『如之何如之何』者,吾末
如之何也已矣。」

KONFUCJUSZ

Gdy ktoś powiedzieć: „Co robić?” nie umie,
To ja też nie wiem, co mam robić w sumie.

15.16 子曰:「群居終日,言不及義,好行小慧,
難矣哉!」

KONFUCJUSZ

Schodzą się razem zazwyczaj o świcie,
By coś do nocy pleść nieprzyzwoicie
I przy tym żarty jeszcze stroić sobie.
Z takimi ludźmi to nie wiem, co zrobię.

15.17 子曰:「君子義以為質,禮以行之,孫以出之,
信以成之。君子哉!」

KONFUCJUSZ

Przecież uczciwość i słuszność człek prawy
Za sens uważa i istotę sprawy.
On kurtuazji całe życie strzeże.
Wyraz skromności daje w każdej mierze.
Z ufnością wszystkie swe kończy czynności.
Oto jest człowiek, w którym prawość gości!

15.18 子曰:「君子病無能焉,不病人之不己知也。」

KONFUCJUSZ

A dla człowieka naprawdę prawego
Strapieniem nie jest w ogóle to, że go
Nikt nie zna jeszcze. On się niepokoi
Swą bezradnością, w której ciągle stoi.

15.19 子曰:「君子疾沒世而名不稱焉。」

KONFUCJUSZ

Martwi się tak to człek prawy ogromnie:
„Po mojej śmierci czy wspomni ktoś o mnie?”

15.20 子曰:「君子求諸己,小人求諸人。」

KONFUCJUSZ

Człek prawy wymóg sobie stawia srogi,
Człek marny innym zaś stawia wymogi.

15.21 子曰:「君子矜而不爭,群而不黨。」

KONFUCJUSZ

Opanowany człek prawy, nie skory
Do tego, by się w jakieś wdawać spory.
I chociaż tłum się wokół niego mnoży,
Ten żadnych stronnictw ani klik nie tworzy.

15.22 子曰:「君子不以言舉人,不以人廢言。」

KONFUCJUSZ

Człek prawy przecież nie wybierze tego,
Kto tylko kiedyś coś powie mądrego.
Ani nie stwierdzi, że wypowiedź chora
Tylko z uwagi na jej słów autora.

15.23 子貢問曰:「有一言而可以終身行之者乎?」
子曰:「其恕乎!己所不欲,勿施於人。」

DUAMMU CI

Czy mamy słowo, którym znakomicie
Można określić, jak spędzić swe życie?

KONFUCJUSZ

Wyrozumiałość. Co tobie niemiłe,
Nie zmuszaj innych do tego na siłę.

15.24 子曰:「吾之於人也,誰毀誰譽?如有所譽者,
其有所試矣。斯民也,三代之所以直道而行也。」

KONFUCJUSZ

Czy pomawiałem kogoś potajemnie?
Czy ktoś pochwałę otrzymał ode mnie?
Jeśli się komuś trafiła pochwała,
To w obserwacji swój początek miała.
Dzięki ludowi temu, trzy epoki
Wiemy, jak stawiać należyte kroki.

15.25 子曰:「吾猶及史之闕文也,有馬者借人乘之。
今亡矣夫!」

KONFUCJUSZ

Wziąłem raz pisma historyka w dłonie,
Gdzie puste miejsce widniało na stronie.
Osoby znałem też, co były skłonne,
Aby pożyczać swe zaprzęgi konne.
Dzisiaj jednakże na tym naszym świecie
Już takich ludzi nigdzie nie znajdziecie.

15.26 子曰:「巧言亂德,小不忍則亂大謀。」

KONFUCJUSZ

Kto ślicznie mówi, cnotę burzy wtedy.
Kto niecierpliwy, ten napyta biedy.

15.27 子曰:「眾惡之,必察焉;眾好之,必察焉。」

KONFUCJUSZ

Gdy wszyscy brzydzą się tym oraz gardzą,
Pilnie się przyjrzeć temu trzeba bardzo.
A gdy coś wszystkim do gustu przypadnie,
To przyjrzeć trzeba się temu dokładnie.

15.28 子曰:「人能弘道,非道弘人。」

KONFUCJUSZ

Ty możesz słuszne rozsławić zasady.
One nie dadzą rozsławić cię rady.

15.29 子曰:「過而不改,是謂過矣。」

KONFUCJUSZ

Kto swoich błędów naprawiał nie będzie,
Ten w autentycznym pogrąży się błędzie.

15.30 子曰:「吾嘗終日不食,終夜不寢,以思,
無益,不如學也。」

KONFUCJUSZ

Raz spróbowałem nie jeść przez dzień cały
I nie spać w nocy, aż kury zapiały.
I rozmyślałem, jednakże bez skutku.
Lepiej się uczyć pójdę po malutku.

15.31 子曰:「君子謀道不謀食。耕也,餒在其中矣;
學也,祿在其中矣。君子憂道不憂貧。」

KONFUCJUSZ

O słusznej drodze człek prawy rozważa.
Nie myśli o tym, jaka będzie gaża.
Wszak nawet rolnik, który pole orze,
Okresy głodu czasem cierpieć może.
A do nauki, gdy się kto przykłada,
To i na niego gdzieś czeka posada.
Człek prawy myśli o słuszności drogi;
Nie myśli wcale, o tym że ubogi.

15.32 子曰:「知及之,仁不能守之;雖得之,必失
之。知及之,仁能守之;不莊以涖之,則民不敬。
知及之,
仁能守之,莊以涖之;動之不以禮,未善也。」

KONFUCJUSZ

Kto wykształceniem włada znakomitym,
A życzliwości nie uchowa przy tym,
Choć coś osiągnie, chociaż się wzbogaci,
Wcześniej czy później i tak wszystko straci.
Kto wykształceniem włada znakomitym,
A życzliwości też dochowa przy tym,
Ale poważny nie będzie za bardzo,
To szybko takim poddani pogardzą.
Kto wykształceniem włada znakomitym,
A życzliwości też dochowa przy tym,
Nadto poważny będzie i to bardzo,
Tak że nim ludy poddane nie wzgardzą,
Lecz kurtuazji nie wprowadzi w życie,
Nie będzie jeszcze rządzić znakomicie.

15.33 子曰:「君子不可小知,而可大受也;小人不
可大受,而可小知也。」

KONFUCJUSZ

Człek prawy małej mieć wiedzy nie umie,
Lecz wielkie sprawy w swym pojmie rozumie.
Człek marny wielkiej sprawy nie ogarnie,
Tylko krztę wiedzy opanuje marnie.

15.34 子曰:「民之於仁也,甚於水火。水火,吾見
蹈而死者矣,未見蹈仁而死者也。」

KONFUCJUSZ

Ogień i woda nie tak są dla ludu,
Jak jest życzliwość, warte jego trudu.
Jak ktoś do ognia raz wpadnie lub wody,
To zginąć może, czy stary czy młody.
A nie widziałem jeszcze, jak ktoś ginie,
Bo się w życzliwość zanurzył jedynie.

15.35 子曰:「當仁不讓於師。」

KONFUCJUSZ

Ten kto życzliwy, w życzliwość nie wątpi;
Profesorowi nawet nie ustąpi.

15.36 子曰:「君子貞而不諒。」

KONFUCJUSZ

Człek prawy stały w przekonaniach będzie,
Lecz nie ugrzęźnie w uporu obłędzie.

15.37 子曰:「事君,敬其事而後其食。」

KONFUCJUSZ

Kto służy władcy, ma wgląd wpierw na sprawy.
Dopiero potem zasiada do strawy.

15.38 子曰:「有教無類。」

KONFUCJUSZ

Uczę każdego, ja rang nie uznaję.
Mnie są podziałów obce obyczaje.

15.39 子曰:「道不同,不相為謀。」

KONFUCJUSZ

Gdy różne wami kierują zasady,
To jedną drogą nie dacie iść rady.

15.40 子曰:「辭達而已矣。」

KONFUCJUSZ

Wystarczy tylko, aby mogły słowa
Przekazać wszystko, co pomyśli głowa.

15.41 師冕見,及階,子曰:「階也。」及席,
子曰:「席也。」皆坐,子告之曰某在斯,
某在斯。師冕出。子張問曰:「與師言之道與?」
子曰:「然。固相師之道也。」

(Przychodzi do KONFUCJUSZA muzyk o 
imieniu MIAN. Wchodzi na stopień.)

KONFUCJUSZ

Uwaga schody.

(MIAN wchodzi na matę.)

KONFUCJUSZ

                             Mata.

(Wszyscy siadają. KONFUCJUSZ 
przedstawia muzykowi wszystkich po kolei.)

(Muzyk MIAN wychodzi.)

                                         

ZHUANSUN SHI

                                           Czy wypada
Mówić mu wszystko?

KONFUCJUSZ

                                              Tak. To wszak porada.