Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

Przekład z języka chińskiego: Jarek Zawadzki (jz@tlumacz-chinskiego.pl)

Źródło: http://konfucjusz.tlumacz-chinskiego.pl/index.php?chapter=xvii

Print Drukuj


XVII Yang Huo 陽貨第十七

17.1 陽貨欲見孔子,孔子不見,歸孔子豚。孔子時
其亡也,而往拜之,遇諸塗。謂孔子曰:「來!予
與爾言。」曰:「懷其寶而迷其邦,可謂仁乎?」
曰:「不可。」「好從事而亟失時,可謂知乎?」
曰:「不可。」「日月逝矣,歲不我與。」孔子曰:
「諾。吾將仕矣。」

(YANG HUO chce widzieć się z 
KONFUCJUSZEM. KONFUCJUSZ nie ma na 
spotkanie ochoty, więc YANG HUO daje 
KONFUCJUSZOWI prosiaka w prezencie. Z 
czasem KONFUCJUSZ zapomina o tym i udaje 
się złożyć ofiarę. Spotyka go po drodze.)

YANG HUO

Porozmawiajmy. Jeśli ktoś klejnoty
Piękne posiada, a nie ma ochoty
Tego wyjawić, mami wszystkich w kraju,
To czy życzliwość ma ten ktoś w zwyczaju?

KONFUCJUSZ

Nie ma.

YANG HUO

                   Jeżeli ktoś na urzędnika
Się pali, ale służby wciąż unika,
To czy jest mądry?

KONFUCJUSZ

                                         Nie jest.

YANG HUO

                                                           Na człowieka
Ni dzień ni miesiąc przecież nie zaczeka.
Nikt nie dogoni czasu. No bo któżby?

KONFUCJUSZ

Dobrze więc. Zgoda. Podejmę się służby.

17.2 子曰:「性相近也,習相遠也。」

KONFUCJUSZ

Z natury myśmy wszyscy tacy sami,
Zwyczaje tylko różne między nami.

17.3 子曰:「唯上知與下愚不移。」

KONFUCJUSZ

Wielki intelekt i kołtuństwo denne.
Tylko te dwa są na zawsze niezmienne.

17.4 子之武城,聞弦歌之聲。夫子莞爾而笑,曰:
「割雞焉用牛刀?」子游對曰:「昔者偃也聞諸夫
子曰:『君子學道則愛人,小人學道則易使也。』」
子曰:「二三子!偃之言是也。前言戲之耳。」

(KONFUCJUSZ udaje się do miasta Wu, gdzie 
słyszy, jak ktoś gra na cytrze.)

KONFUCJUSZ (żartobliwie.)

Czy to się godzi, aby nożem, który
Do bicia wołu służy, kroić kury?

YAN YAN

Mistrz sam powiedział: „Gdy władca nabywa
Słuszne zasady, to miłość prawdziwa
Się w nim dla ludu nieodzownie budzi.
A gdy tych zasad nauczymy ludzi,
Władca w nich znajdzie wyborne narzędzie
I łatwiej jemu ludem rządzić będzie.”

KONFUCJUSZ

Uczniowie moi, Yan Yan dobrze prawi.
Ja żartowałem, niech was żart mój bawi.

17.5 公山弗擾以費畔,召,子欲往。子路不說,曰:
「末之也已,何必公山氏之之也。」子曰:「夫召
我者而豈徒哉?如有用我者,吾其為東周乎?」

(GONGSHAN FURAO wznieca rebelię w Bi. Posyła 
po KONFUCJUSZA, ten chce do niego 
dołączyć.)

ZHONG YOU (niezadowolony.)

Iść dokąd nie ma, to prawda mi znana.
Lecz jak iść można do tego Gongshana?

KONFUCJUSZ

Wszakże mnie wzywa, wszak po mnie posyła,
Odmówić byłaby to rzecz niemiła.
Gdy mnie zatrudni, uda się być może
Odrestaurować Zhou na jego Dworze.

17.6 子張問仁於孔子。孔子曰:「能行五者於天下,
為仁矣。」請問之。曰:「恭、寬、信、敏、惠。
恭則不侮,寬則得眾,信則人任焉,敏則有功,惠
則足以使人。」

(ZHUANSUN SHI pyta KONFUCJUSZA o 
życzliwość.)

KONFUCJUSZ

Ten kto podoła pięć cech wdrożyć w życie,
Znać, że życzliwość pojął znakomicie.

(ZHUANSUN SHI pyta, o jakie cechy chodzi.)

Mądrość, empatia,  zacięcie, estyma
I ufność. Mądrość lud w ryzach utrzyma;
Empatią zjednać można sobie ludzi;
Zacięcie znowuż dobrą passę wzbudzi;
Kto się estymą wśród poddanych cieszy,
Obelg nie zazna, ni go nic nie speszy;
A kto jest ufny, znajdzie bez problemu,
Takich, co zechcą wiernie służyć jemu.

17.7 佛肸召,子欲往。子路曰:「昔者由也聞諸夫
子曰:『親於其身為不善者,君子不入也。』佛肸
以中牟畔,子之往也,如之何!」子曰:「然。有
是言也。不曰堅乎,磨而不磷;不曰白乎,涅而不
緇。吾豈匏瓜也哉?焉能繫而不食?」

(BIXI posyła po KONFUCJUSZA, ten chce 
do niego dołączyć.)

ZHONG YOU

Mistrz sam powiedział: „Kto jest zły otwarcie,
Na ludzi prawych niech nie liczy wsparcie.”
W powiecie Zhongmou Bixi dzisiaj, co tu
Mam mówić dużo, dokonał przewrotu.
Przeciwko władcy wojska powiat strzegą.
A teraz Mistrz chce dołączyć do niego.
Jak to być może?

KONFUCJUSZ

                                   Tak. To moje słowa.
Mówiłem również i powiem od nowa,
Że twardej rzeczy nie zetrzesz w szlifierni,
A białej węgiel drzewny nie zaczerni.
Czy ja to jestem owoc tykwy, który
Się pod sufitem zawiesza u góry,
A ten tam sobie dynda i marnieje,
Bo nikt go nigdy nie bierze i nie je?

17.8 子曰:「由也,女聞六言六蔽矣乎?」對曰:
「未也。」「居!吾語女。好仁不好學,其蔽也愚;
好知不好學,其蔽也蕩;好信不好學,其蔽也賊;
好直不好學,其蔽也絞;好勇不好學,其蔽也亂;
好剛不好學,其蔽也狂。」

KONFUCJUSZ

Zhong You, czyś słyszał w wątku lub we wtrętach
O sześciu hasłach i ich mankamentach?

ZHONG YOU

Nie.

KONFUCJUSZ

         Siadaj! Powiem. Jeśli ktoś hołubi
Życzliwość, ale uczyć się nie lubi,
To mankamentem, że głupi jest marnie.
Kto mądrość ceni, ale się nie garnie
Do nauki wcale, to jego mankament,
Że będzie w głowie ogromny miał zamęt.
Dla kogo wierność istotną jest sprawą,
Lecz do nauki się bierze niemrawo,
Ten sobie krzywdę zrobi bez wątpienia.
Prostolinijność jeśli ktoś docenia,
A się nie uczy, ten się wnet zamota.
Gdy kto odważny, a jednak ochota
Mu do nauki nie przychodzi, wtedy
Problemy stworzy i napyta biedy.
Kto zaś niezłomność z podziwem poważa,
Lecz za naukę wziąć mu się nie zdarza,
To mankamentem wtedy jego będzie
Nieokiełznanie i życie w obłędzie.

17.9 子曰:「小子!何莫學夫詩?詩,可以興,可
以觀,可以群,可以怨。邇之事父,遠之事君。多
識於鳥獸草木之名。」

KONFUCJUSZ

Czemu wy, dzieci, młodzieńcy współcześni,
Nie chcecie dzisiaj czytać Księgi pieśni?
Wszak wiersze uczyć mogą znakomicie,
Jak się prowadzić zwycięsko przez życie,
Jak na świat patrzyć, jak się znaleźć w grupie
I jak się gniewać. Te pieśni nie głupie.
Jak służyć ojcu, wiersz nauczyć może,
Czy jak pracować dla władcy na Dworze.
Ponadto jeszcze, kto czyta się dowie,
Jak wiele zwierząt i roślin się zowie.

17.10 子謂伯魚曰:「女為《周南》、《召南》矣乎?
人而不為《周南》、《召南》,其猶正牆面而立也
與?」

KONFUCJUSZ (do KONGa LI.)

Czy Księgi pieśni dwa pierwsze rozdziały
Już przerobiłeś? Czy w głowie zostały?
Ci, którym one nie są jeszcze znane,
Stoją, bo mają tuż przed sobą ścianę.

17.11 子曰:「禮云禮云,玉帛云乎哉?樂云樂云,
鐘鼓云乎哉?」

KONFUCJUSZ

Wszyscy wciąż mówią w kółko: kurtuazja
I kurtuazja. A czy to okazja
Tylko by nefryt i jedwabie znosić?
Muzyka, mówią, muzyka. Czy prosić
Wystarczy tylko o bębny i dzwony,
A obowiązek ten będzie spełniony?

17.12 子曰:「色厲而內荏,譬諸小人,
其猶穿窬之盜也與?」

KONFUCJUSZ

Kto się kreuje na chwata i zucha,
Ale psychika jego wewnątrz krucha,
To człowiek marny jest, marny powtórzę,
Jak złodziej, który drąży otwór w murze.

17.13 子曰:「鄉原,德之賊也。」

KONFUCJUSZ

A ci wioskowi różni prominenci,
To każdy chętnie cnocie łeb ukręci.

17.14 子曰:「道聽而塗說,德之棄也。」

KONFUCJUSZ

Kto coś usłyszy gdzieś tam na ulicy
I rozpowiada wszystkim w okolicy
Te zasłyszane gdzieś kiedyś głupoty,
Ten jest szkodnikiem, wichrzycielem cnoty.

17.15 子曰:「鄙夫!可與事君也與哉?其未得之也,
患得之;既得之,患失之。苟患失之,無所不至
矣。」

KONFUCJUSZ

Czy można urząd powierzyć bucowi?
Póki nie dostał, to trudzi się, głowi,
Jak ma go zdobyć. A gdy już dostanie,
Bać się utraty zacznie niesłychanie.
W tym przed utratą strachu urzędniczym,
On się nie cofnie bynajmniej przed niczym.

17.16 子曰:「古者民有三疾,今也或是之亡也。古
之狂也肆,今之狂也蕩;古之矜也廉,今之矜也忿
戾;古之愚也直,今之愚也詐而已矣。」

KONFUCJUSZ

Niegdyś lud słynął przywarami trzema,
Których już dzisiaj chyba więcej nie ma.
Niegdyś szaleńcy nie zważali na nic,
Dzisiaj szaleństwo nie zna żadnych granic.
Niegdyś pyszałka nadęcie zdradzało,
Dziś jak się gwałtu dopuszcza, to mało.
I niegdyś głupcy byli prostakami,
A dziś głupota wszystkich tylko mami.

17.17 子曰:「巧言令色,鮮矣仁。」

KONFUCJUSZ

Kto ślicznie mówi, a śmieje się ładnie,
Ten życzliwości nie ma w sercu na dnie.

17.18 子曰:「惡紫之奪朱也,惡鄭聲之亂雅樂也,
惡利口之覆邦家者。」

KONFUCJUSZ

Nie cierpię tych, co jaskrawe czerwienie
Na fioletowe farbują odcienie.
Nie znoszę tych, co melodią źle brzmiącą
Muzykę wzniosłą nieustannie mącą.
I nienawidzę tych, co piękną mową
Zniszczyć potrafią strukturę państwową.

17.19 子曰:「予欲無言。」子貢曰:「子如不言,
則小子何述焉?」子曰:「天何言哉?四時行焉,
百物生焉,天何言哉?」

KONFUCJUSZ

Pragnę się obyć bez jednego słowa.

DUANMU CI

Jak Mistrz nie powie, to się nie zachowa
Żadne dla uczniów na przyszłość przesłanie.
Jakże im wtedy będzie zważać na nie?

KONFUCJUSZ

Co mówi Niebo? Cztery pory roku
Idą w szeregu i nie gubią kroku,
A stworzeń setki, sami dobrze wiecie,
Że z woli Nieba żyją na tym świecie.
Czy im przesłania jakiegoś potrzeba?
Co do nich mówią te przepastne Nieba?

17.20 孺悲欲見孔子,孔子辭以疾。將命者出戶,取
瑟而歌。使之聞之。

(RU BEI chce się widzieć z KONFUCJUSZEM. 
KONFUCJUSZ odmawia pod pretekstem choroby. 
Odsyła posłańca, bierze do rąk cytrę, po czym 
zaczyna grać i śpiewać, tak aby posłaniec 
usłyszał.)

17.21 宰我問:「三年之喪,期已久矣。君子三年不
為禮,禮必壞;三年不為樂,樂必崩。舊穀既沒,
新穀既升, 鑽燧改火,期可已矣。」子曰:「食夫
稻,衣夫錦,於女安乎?」曰:「安。」「女安則
為之!夫君子之居喪,食旨不甘,聞樂不樂,居處
不安,故不為也。今女 安,則為之!」宰我出。子
曰:「予之不仁也!子生三年,然後免於父母之懷。
夫三年之喪,天下之通喪也。予也,有三年之愛於
其父母乎?」

ZAI YU

Czy trzeba trwać aż trzy lata w żałobie?
Czy rok nie starczy od złożenia w grobie?
Gdy człowiek prawy odkłada zwyczaje
I przez trzy lata je czynić przestaje,
One obumrą. Jak trzyletnią przerwę
Muzyce zrobi, ona straci werwę.
Oto skończyło się już stare ziarno,
Ludzie się teraz do nowego garną.
Ogień wzniecono, zmieniwszy już drewno.
Jeden rok minął, wystarczy na pewno.

KONFUCJUSZ

Ojciec lub matka leży w ziemi, a ty
Żywiąc się ryżem i nosząc brokaty,
Byłbyś spokojny?

ZAI YU

                                        No.

KONFUCJUSZ

                                                 Więc rób tak dalej.
Człek prawy potraw smacznych nie je wcale,
Gdy jest w żałobie. Gdy muzyki słucha,
To nie jest ona radością dla ucha.
Wieść spokojnego życia nie jest w stanie,
Więc nie dla niego też takie działanie.
Lecz jeśli jesteś spokojny, to rób tak.

(ZAI YU wychodzi.)

Ach, życzliwości nie poznał ten głuptak.
W rodziców swoich objęciach wszak dzieci
Żyją dopóki upłynie rok trzeci,
Tak więc żałoba, która trwa trzy lata,
Jest jednolita dla całego świata.
Czy on był doznał od ojca i matki
Trzech lat miłości jak wszystkie trzylatki?

17.22 子曰:「飽食終日,無所用心,難矣哉!不有
博弈者乎,為之猶賢乎已。」

KONFUCJUSZ

Nie łatwo wcale być sytym dzień cały
I żadne troski by nie doskwierały.
Wszak granie w szachy albo nawet w kości
Lepsze od takiej będzie bezczynności.

17.23 子路曰:「君子尚勇乎?」子曰:「君子義以
為上。君子有勇而無義為亂,小人有勇而無義為
盜。」

ZHONG YOU

Czy człowiek prawy odwagę docenia?

KONFUCJUSZ

Uczciwość ma dlań najwięcej znaczenia.
Przecież człek prawy, co słynie odwagą,
Bez uczciwości – zamętu jest plagą.
A człowiek marny, co odwagą słynie,
Bez uczciwości – to złodziej jedynie.

17.24 子貢曰:「君子亦有惡乎?」子曰:「有惡:
惡稱人之惡者,惡居下流而訕上者,惡勇而無禮者,
惡果敢而窒者。」曰:「賜也亦有惡乎?」「惡徼
以為知者,惡不孫以為勇者,惡訐以為直者。」

DUANMU CI

Czy jest coś, czego Mistrz ścierpieć nie umie?

KONFUCJUSZ

Owszem. Nie cierpię, ni wstrętu nie tłumię,
Do tych co ludzkie wysławiają wady;
Do tych co z nizin, a szukają zwady
Z tymi u góry, rzucając wyzwiska.
Nie cierpię ludzi odważnych, co z bliska
Brak kurtuazji okazują smętni;
Ni tych, co pewni siebie, ale wstrętni.
Czy jest coś czego Duanmu Ci nie lubi?

DUANMU CI

Nie cierpię, gdy się łutem szczęścia chlubi
Ktoś jak mądrością; gdy ktoś się wspomaga
Chamstwem i myśli, że to jest odwaga;
W nieswoje sprawy kiedy ktoś się wtrąca,
Bo myśli, że to wylewność krzepiąca.

17.25 子曰:「唯女子與小人為難養也,近之則不孫,
遠之則怨。」

KONFUCJUSZ

Najtrudniej tylko dogodzić na świecie
Jest ludziom marnym jak też i kobiecie.
Jeśli się z nimi za bardzo kto zżyje,
To mu się rzucą jak hieny na szyję.
A gdy się od nich ktoś zbytnio odsunie,
Jęczeć nicponie zaczną i lalunie.

17.26 子曰:「年四十而見惡焉,其終也已。」

KONFUCJUSZ

Gdy w lat czterdzieści ktoś nie jest lubiany,
To przepadł; żadne nie zajdą w nim zmiany.