Rozważania (tzw. Dialogi konfucjańskie) 《論語》

Przekład z języka chińskiego: Jarek Zawadzki (jz@tlumacz-chinskiego.pl)

Źródło: http://konfucjusz.tlumacz-chinskiego.pl/index.php?chapter=xviii

Print Drukuj


XVIII Wicehrabia z Wei 微子第十八

18.1 微子去之,箕子為之奴,比干諫而死。孔子曰:
「殷有三仁焉。」

(Wicehrabia Wei opuszcza go. 
Wicehrabiego Ji 
zrobiono niewolnikiem. Bi Gan umiera, gdyż 
odważył 
się go upomnieć.)

KONFUCJUSZ

Trzech niegdyś było, w państwie dawnych Yinów,
Ludzi szlachetnych –  życzliwości synów.

18.2 柳下惠為士師,三黜。人曰:「子未可以去
乎?」曰:「直道而事人,焉往而不三黜?枉道而
事人,何必去父母之邦。」

(HUI Z LIUXIA trzy razy traci posadę 
sędziego.)

LUDZIE

Czemu pan ciągle tu u nas zostaje?
Dlaczego w obce nie pojedzie kraje?

HUI Z LIUXIA

A gdzie porządny człowiek na urzędzie
Trzy razy tracić posady nie będzie?
A jeśli służyć ma nieprzyzwoicie,
To po co spędzać w obcym kraju życie?

18.3 齊景公待孔子,曰:「若季氏則吾不能,以季、
孟之閒待之。」曰:「吾老矣,不能用也。」孔子
行。

KSIĄŻĘ JING Z PAŃSTWA QI (o tym jak należy 
potraktować KONFUCJUSZA.)

Poborów takich, jakie głowa klanu
Ji otrzymała, nie dam temu panu.
Nie śmiem też dać mu tak mało pieniędzy,
Co klan Meng dostał. Może coś pomiędzy.

(Po chwili.)

Ach, lata lecą, stary jestem przecie,
Więc go zatrudnić nie mogę, no wiecie.

(KONFUCJUSZ wyjeżdża.)

18.4 齊人歸女樂,季桓子受之。三日不朝,孔子行。

(Mieszkańcy państwa Qi przysyłają żeński zespół 
taneczno-muzyczny w prezencie. JI HUAN 
przyjmuje podarunek. Przez trzy dni nie pojawia 
się na Dworze księcia. KONFUCJUSZ 
wyjeżdża.)

18.5 楚狂接輿歌而過孔子曰:「鳳兮!鳳兮!何德
之衰?往者不可諫,來者猶可追。已而,已而!今
之從政者殆而!」孔子下,欲與之言。趨而辟之,
不得與之言。

(JIE YU, wariat z państwa Chu, śpiewa, 
przechodząc obok KONFUCJUSZA.)

JIE YU

Zacny Feniksie, jakaż to przyczyna,
Że dzisiaj cnotę świat cały dorzyna?
Nie wróci, to co odeszło już w czasie,
Lecz to co będzie, jeszcze zdobyć da się.
Skończmy to, skończmy! Polityki niwa
Tak niebezpieczna dzisiaj i zdradliwa.

(KONFUCJUSZ schodzi, chcąc z nim 
porozmawiać, ale ten ucieka, by uniknąć 
konfrontacji. KONFUCJUSZ nie może więc z 
nim mówić.)

18.6 長沮、桀溺耦而耕,孔子過之,使子路問津焉。
長沮曰:「夫執輿者為誰?」子路曰:「為孔丘。」
曰:「是魯孔丘與?」曰:「是也。」曰:「是知
津矣。」問於桀溺,桀溺曰:「子為誰?」曰:
「為仲由。」曰:「是魯孔丘之徒與?」對曰:
「然。」曰:「滔滔者 天下皆
是也,而誰以易之?且而與其從辟人之士也,豈若
從
辟世之士哉?」耰而不輟。子路行以告。夫子憮然
曰:「鳥獸不可與同群,吾非斯人之徒與而誰與?
天下 有道,丘不與易也。」

(CHANGJU i JIENI orają pole. Mijając 
ich, KONFUCJUSZ posyła swojego ucznia 
ZHONG YOU, aby ten spytał ich, w którym miejscu 
można się przeprawić przez rzekę.)

CHANGJU

Kto to na wozie? Jeśli spytać mogę?

ZHONG YOU

Konfucjusz.

CHANGJU

                         Ten z Lu?

ZHONG YOU

                                              Tak.

CHANGJU

                                                         To sam zna drogę.

ZHONG YOU (pyta JIENIego.)

JIENI

A ty kto?

ZHONG YOU

                   Zhong You.

JIENI

                                           Uczeń Konfucjusza?

ZHONG YOU

Tak.

JIENI

        Wściekły potop dzisiaj świat zagłusza!
Ach, któż to zmieni? Miast się włóczyć wszędzie
Z tym co od ludzi stroni, czyż nie będzie
Lepiej porzucić wszystkie świata sprawy
I z nami wziąć się za sielskie uprawy?

(Bierze się do bronowania i nie przerywa 
pracy.)

(ZHONG YOU wraca i zdaje KONFUCJUSZOWI 
relację, z tego co zaszło.)

KONFUCJUSZ (niepocieszony.)

Wszak się nie zbratam z ptactwem i zwierzyną.
W uczniach nadzieję mam dzisiaj jedyną,
Gdy mnie opuszczą, to z kim ja zostanę?
Wszak bym o żadną nie zabiegał zmianę,
Jeśliby wszyscy na tym świecie życie
Swoje codzienne wiedli przyzwoicie.

18.7 子路從而後,遇丈人,以杖荷蓧。子路問曰:
「子見夫子乎?」丈人曰:「四體不勤,五穀不分。
孰為夫 子?」植其杖而芸。子路拱而立。止子路宿,
殺雞為黍而食之,見其二子焉。明日,子路行以告。
子曰:「隱者也。」使子路反見之。至則行矣。子
路曰:「不仕無 義。長幼之節,不可廢也;君臣之
義,如之何其廢之?欲潔其身,而亂大倫。君子之
仕也,行其義也。道之不行,已知之矣。」

(ZHONG YOU nie dotrzymuje kroku. Spotyka 
STARCA O LASCE, który niesie bambusowy kosz 
na kiju.)

ZHONG YOU

Widział pan Mistrza?

STARZEC O LASCE

                                              Ni rąk nie umęczy,
Ni nóg nie strudzi, a chodzi i jęczy.
Nawet pszenicy dojrzałego kłosa
Za nic odróżnić nie umie od prosa.
Skąd ja mam znać go?

(Wbija kij w ziemię i zaczyna plewić. ZHONG 
YOU składa ręce w geście szacunku i 
stoi. STARZEC zatrzymuje go na noc. Zabija 
kurczaka i przyrządza posiłek, aby go nakarmić. 
Przyprowadza dwóch swoich synów, aby go zobaczyli. 
Następnego dnia ZHONG YOU żegna się i 
odjeżdża.)

KONFUCJUSZ

                                                Pustelnik.

(ZHONG YOU wraca, aby ponownie się z nim 
spotkać. 
Kiedy przybywa na miejsce, okazuje się, że 
STARZEC 
gdzieś wyszedł.)

ZHONG YOU

                                                                       Są tacy
Co się nie garną do rządowej pracy
I zadań swoich nie pełnią niektórzy.
Bez obowiązków, kto władcy nie służy!
Stare i młode wiąże pokolenia
Słuszny stosunek, który się nie zmienia.
Czemu więc związek między kraju księciem
A poddanymi nie cieszy się wzięciem?
Swojego tylko oczyszczenia pragną,
Gdy kraj upada i stacza się w bagno.
Urząd państwowy człowiek prawy bierze,
By swą powinność w dobrej pełnić wierze.
A to że mu się zadanie nie uda,
Wie doskonale, bo nie wierzy w cuda.

18.8 逸民:伯夷、叔齊、虞仲、夷逸、朱張、柳下
惠、少連。子曰:「不降其志,不辱其身,伯夷、
叔齊與!」謂:「柳下惠、少連,降志辱身矣。言
中倫,行中慮,其斯而已矣。」謂:「虞仲、夷逸,
隱居放言。身中清,廢中權。」「我則異於是,無
可無不可。」

(Pustelnicy: Boyi, Shuqi, Yu Zhong, Yi Yi, Zhu 
Zhang, Hui z Liuxia, Shao Lian.)

KONFUCJUSZ

Ta siła woli oraz ideały
Przez życie całe ich nie opuszczały
I nigdy sobie nie przynieśli ujmy:
Boyi i Shuqi, tak ich podsumujmy.

(Narzeka.)

Hui z Liuxia, Shao Lian ideały swoje
Rzucili, hańbiąc urzędnicze stroje.
Tylko ich słowa rozsądne i czyny:
To był ich walor dodatni jedyny.
Yu Zhong i Yi Yi słowa nie mówili;
O własną czystość dbali każdej chwili,
Rządzeniem gardząc. Ja mam szkołę inną:
Nie ma „nie wolno,” nie ma też „powinno.”

18.9 大師摯適齊,亞飯干適楚,三飯繚適蔡,四飯
缺適秦。鼓方叔入於河,播鼗武入於漢,少師陽、
擊磬襄,入於海。

(Zhi, wielki minister muzyki, udaje się do państwa 
Qi. Gan, muzyk przygrywający do drugiego dania, 
udaje się do państwa Chu. Liao, muzyk 
przygrywający do trzeciego dania, udaje się do 
państwa Cai. Que, muzyk przygrywający do 
czwartego dania, udaje się do państwa Qin. Bębniarz 
Gufang, udaje się w okolice Żółtej Rzeki. Wu, muzyk 
grający na bębenku ze sznurkami, udaje się w okolice 
rzeki Han. Yang, wiceminister muzyki, oraz Xiang, 
który gra na cymbałkach kamiennych, udają się za 
morze.)

18.10 周公謂魯公曰:「君子不施其親,不使大臣怨
乎不以。故舊無大故,則不棄也。無求備於一人。」

KSIĄŻĘ ZHOU (pouczająco do KSIĘCIA LU.)

Władca od swoich krewniaków nie stroni
Ani ministrów nie zraża, by oni
Nie pomyśleli, że są zbędni. Jeśli
Hańby lennicy starzy nie przynieśli,
Niechaj zostaną. Nigdy nie oczekuj
Że oprzesz rządy na jednym człowieku.

18.11 周有八士:伯達、伯適、仲突、仲忽、叔夜、
叔夏、季隨、季騧。

(Ośmiu szlachetnych z okresu Zhou: Boda, Bogua, 
Zhongtu, Zhonghu, Shuye, Shuxia, Jisui , Jigua.)